Leerdoelen
•Je kunt uitleggen wat extraheren is.
•Je kunt uitleggen wat adsorberen is.
Scheiden van stoffen
Een scheidingsmethode is een manier om een mengsel van stoffen uit elkaar te halen. Je haalt dan de verschillende soorten moleculen van elkaar los. Dit doe je door goed te kijken naar de stofeigenschappen van de moleculen. Elke stof heeft zijn eigen unieke eigenschappen, zoals hoe goed het oplost, wat de massa is, of hoe goed het ergens aan blijft plakken.
De zes scheidingsmethoden
Er zijn zes scheidingsmethoden die je moet kennen:
•Bezinken: stoffen met verschillende dichtheden scheiden door de zwaardere te laten zakken;
•Filtreren: vaste deeltjes uit een vloeistof halen met een filter;
•Indampen: een opgeloste stof overhouden door het oplosmiddel te laten verdampen;
•Destilleren: vloeistoffen met verschillende kookpunten scheiden;
•Extraheren: een stof uit een mengsel trekken door het op te lossen;
•Adsorberen: een stof uit een mengsel halen door het te laten vastplakken aan een ander materiaal.
In dit artikel worden extraheren en adsorberen besproken.
Extraheren
Het woord 'extraheren' komt uit het Latijn. 'Ex' betekent 'uit' en 'trahere' betekent 'trekken'. Letterlijk betekent het dus 'eruit trekken'. Bij extraheren trekken we bepaalde moleculen uit een mengsel. Dit doen we door de moleculen die we willen hebben op te lossen vanuit de vaste stof waar ze in zaten. Je voegt hiervoor een oplosmiddel toe aan de vaste stof.
Oplosbaarheid
De belangrijkste stofeigenschap waarop extraheren is gebaseerd, is de oplosbaarheid. Dit is hoe goed een stof kan oplossen in een bepaalde vloeistof.
De moleculen die goed oplossen, worden door het oplosmiddel uit de vaste stof 'getrokken' en gaan in de vloeistof zitten.
De moleculen die niet goed oplossen, blijven achter in de vaste stof.
Voorbeeld: theezetten
Je hebt theeblaadjes (de vaste stof) en je giet er heet water (het oplosmiddel) overheen. De geur-, kleur- en smaakdeeltjes (moleculen) in de theeblaadjes lossen goed op in het hete water. Ze worden uit de blaadjes 'getrokken'. Wat overblijft is een heerlijk kopje thee, en de theeblaadjes met minder smaak, kleur en geur. Je hebt de gewenste stoffen succesvol geëxtraheerd!
Adsorberen
Net als bij extraheren haal je bij adsorberen ook een stof uit een mengsel. Het grote verschil is dat je dit niet doet op basis van oplosbaarheid, maar op basis van aanhechtingsvermogen. Je kijkt dus niet hoe goed een molecuul oplost, maar hoe goed het ergens aan blijft plakken. Denk aan een soort spons waar moleculen aan vast blijven zitten.
Een bekend voorbeeld van een materiaal dat goed kan adsorberen, is actieve kool. Dit is een vorm van koolstof die zo bewerkt is dat het heel veel kleine gaatjes en poriën heeft. Hierdoor heeft het een enorm groot oppervlak waaraan allerlei stoffen kunnen vastplakken.
Voorbeeld: de vissenkom
Actieve kool wordt bijvoorbeeld gebruikt in het filter van een vissenkom. Het water in de vissenkom wordt vies door uitwerpselen van vissen en etensresten. De vieze stoffen uit het water plakken vast aan de actieve kool in de filter. Het schone water stroomt dan weer terug de vissenkom in. De vieze stoffen blijven gevangen in de actieve kool.
