Wat zijn enkele ontwikkelingen die in Noordwest-Europa plaatsvonden vanaf de 11e eeuw?
Leerdoelen
•Je kunt de oorzaken van de opkomst van handel en nijverheid in de Lage Landen vanaf de 11e eeuw uitleggen
•Je kunt uitleggen waarom steden stadsrechten wilden verkrijgen en wat de gevolgen daarvan waren.
•Je kunt de meest verstedelijkte gebieden in Europa in deze periode aanwijzen.
Opkomst handel en nijverheid in de Lage Landen
Voordat handel en nijverheid op kunnen komen, moet er eerst iets veranderen in de landbouw. Er moet voldoende voedseloverschot zijn, zodat het niet meer voor iedereen nodig is om boer te zijn. Vanaf de 11e eeuw zie je in Noordwest-Europa enkele ontwikkelingen:
•Ontginning van nieuwe landbouwgronden. Er wordt meer grond gebruikt voor landbouw.
•Hogere opbrengsten van de landbouw door nieuwe uitvindingen en technieken.
•Bevolkingsgroei. Door de hogere opbrengsten groeit ook de bevolking. Met meer eten kunnen er immers meer monden gevoed worden.
•Bloei van de handel. Niet iedereen hoeft meer op het land te werken en kan zich nu bezighouden met andere ambachten. Daarnaast kunnen de overschotten van boeren nu ook verhandeld worden.
Vanaf dit punt kan er gesproken worden van een agrarisch-urbane samenleving met een monetaire economie. De steden worden namelijk steeds belangrijker en er wordt gebruikgemaakt van munteenheden.
Stad en platteland
De stad en het platteland hebben een goede relatie en zijn in zekere zin afhankelijk van elkaar. Zo levert het platteland voedsel en grondstoffen aan de stedelingen. Niet alle grondstoffen kunnen van het platteland komen en moeten daarom over langere afstanden worden aangevoerd. Zo ontstaan er ook langzamerhand handelsnetwerken tussen steden.
Stedelingen leveren op hun beurt werktuigen en kleding aan het platteland. Steden gaan zich ook steeds meer specialiseren in bepaalde producten.
Stadsrechten
Steden wilden zich onafhankelijker opstellen ten opzichte van hun landheer en gaan daarom in onderhandeling over stadsrechten. Deze rechten zouden hun economische belangen moeten beschermen en worden vaak verkregen in ruil voor geld of steun aan de vorst of edelman die het land bezit. Het verkrijgen van stadsrechten houdt in dat een stad zijn eigen bestuur en rechtspraak mag regelen. Daarnaast kreeg de stad vaak het recht op zelfverdediging, bijvoorbeeld door de aanleg van een stadsmuur.
Verstedelijking na 1300
Vanaf de 14e eeuw stokt de bevolkingsgroei door de uitbraak van de pest en hongersnoden. De verstedelijking en commercialisering blijven echter wel doorgaan doordat steeds meer mensen naar de stad toe trekken. Rond 1500 woont ongeveer 10% van de Europese bevolking in de stad. Vlaanderen en Noord-Italië zijn de sterkst verstedelijkte gebieden in Europa op dat moment. Ondanks het grote aantal sterfgevallen in de steden, blijft het inwonertal op peil door migratie van het platteland naar de stad.
