Leerdoelen
•Je kunt uitleggen wat de begrippen Heim ins Reich en Lebensraum inhouden
•Je kunt verklaren hoe de appeasementpolitiek ervoor zorgde dat Hitler zijn gang kon gaan in Europa
•Je kunt beschrijven hoe de oorlog in Europa verloopt
Duitsland na de Eerste Wereldoorlog
Adolf Hitler werd in 1933 leider van Duitsland. Vanaf dat moment begon Duitsland zich voor te bereiden op een oorlog. Door de Vrede van Versailles in 1919, die een einde maakte aan de Eerste Wereldoorlog, moest Duitsland veel gebieden afstaan. Hitler en veel Duitsers vonden dit onrechtvaardig.
Hitlers ideeën
Hitler had twee belangrijke ideeën die zijn expansiepolitiek (uitbreidingspolitiek) aanstuurden:
•Lebensraum: dit idee betekende dat Duitsland voldoende leefruimte, grondstoffen en landbouwgrond moest hebben om te kunnen bestaan en groeien.
•Heim ins Reich: volgens dit idee moesten alle gebieden waar Duitssprekende volkeren woonden, tot Duitsland behoren.
Deze twee ideeën samen zorgden ervoor dat Hitler de gebieden die Duitsland door de Vrede van Versailles had verloren, weer wilde terugwinnen en zelfs verder wilde uitbreiden.
Eerste stappen van expansie
In maart 1938 werd Oostenrijk ingelijfd bij nazi-Duitsland. Hoewel Hitler deed alsof dit vrijwillig gebeurde, had hij de Oostenrijkse regering eigenlijk gedreigd met een invasie als ze niet zouden instemmen. Deze gebeurtenis staat bekend als de Anschluss.
Frankrijk en Engeland zagen dit gebeuren en probeerden een oorlog te voorkomen met de zogenaamde appeasementpolitiek. Dit betekende dat ze Hitler tevreden wilden stellen en concessies wilden doen, in de hoop dat hij geen grootschalige oorlog zou beginnen. De Britse premier, Neville Chamberlain, ging in 1938 zelfs zo ver dat hij terugkeerde naar Groot-Brittannië met een verklaring van Hitler, waarin stond dat hij geen andere landen meer zou aanvallen. Chamberlain sprak van "peace in our time" (vrede in onze tijd).
Enkele maanden later, in 1938, werd ook het Sudetenland ingelijfd bij nazi-Duitsland. Dit grensgebied in Tsjecho-Slowakije, waar veel etnische Duitsers woonden, zou volgens Hitler en het principe van Heim ins Reich bij Duitsland moeten horen, omdat de Duitse bevolking daar onderdrukt werd. Kort daarna werd zelfs heel Tsjecho-Slowakije door Hitler veroverd en ingelijfd in het Duitse Rijk.
De deal met de vijand
Wat Frankrijk en Engeland niet wisten, was dat Hitler ondertussen ook aan de andere kant van zijn grens plannen maakte. Hij sloot een deal met de Sovjet-Unie, het zogenaamde Molotov-Ribbentrop pact, vernoemd naar de ministers van Buitenlandse Zaken van beide landen. Dit was een niet-aanvalsverdrag: de Sovjet-Unie beloofde nazi-Duitsland niet aan te vallen, en omgekeerd. Bovendien spraken ze af om Polen te verdelen, waarbij een deel naar de Sovjet-Unie en een deel naar nazi-Duitsland zou gaan. Hitler sloot dit pact om een tweefrontenoorlog te voorkomen. Hij wilde wel oorlog voeren, maar niet tegelijkertijd in het Westen én in het Oosten, zoals in de Eerste Wereldoorlog wel was gebeurd.
De oorlog barst los
Op 1 september 1939 vielen nazi-Duitsland en de Sovjet-Unie Polen binnen. De nazi's gebruikten een nieuwe tactiek: de blitzkrieg, wat "bliksemoorlog" betekent. Dit was een snelle, bewegelijke en onverwachte oorlogsvoering, waarbij tanks vooropgingen, gevolgd door infanterie (grondtroepen).
De oorlog in Europa was nu echt uitgebroken. Engeland en Frankrijk verklaarden de oorlog aan nazi-Duitsland. Na Polen ging het razendsnel:
•april 1940: Denemarken en Noorwegen werden veroverd.
•mei 1940: Nederland, België en Luxemburg vielen en werden bezet.
•juni 1940: Frankrijk werd bezet.
•1941: ook de Balkan werd bezet.
Binnen ongeveer een jaar was bijna heel Europa veroverd door nazi-Duitsland.
De Slag om Engeland en de aanval op het Oosten
Hitler liep echter vast bij de Slag om Engeland. Omdat Engeland niet vastzit aan het Europese vasteland, moest een invasie overzee plaatsvinden. Dit werd een grote luchtoorlog, waarbij de Duitse Luftwaffe Engeland probeerde te veroveren. Engeland werd niet bezet, maar wel de hele oorlog gebombardeerd. Winston Churchill, de premier van Groot-Brittannië, weigerde op te geven. Groot-Brittannië was een van de zwaarst gebombardeerde landen in deze tijd.
Toch brak er uiteindelijk ook oorlog uit in Oost-Europa. Hitler had een nieuw plan: Operatie Barbarossa, vernoemd naar een Duitse keizer. Hij viel de Sovjet-Unie aan, want dit was altijd al zijn plan geweest, zelfs toen hij het Molotov-Ribbentroppact sloot. Hitler dacht dat hij de deur van de Sovjet-Unie maar hoefde in te trappen en dat het "verrotte bouwsel" dan in elkaar zou storten. De blitzkrieg-tactiek werkte in de zomer aanvankelijk goed, maar toen de nazi's Moskou bereikten, begon de oorlog vast te lopen. Het werd een extreem strenge winter, zo koud dat de diesel in de tanks bevroor. De Sovjets leden enorme verliezen, maar ze beschikten over een gigantisch leger, veel groter dan dat van nazi-Duitsland, waardoor ze stand konden houden.
Naïeve geallieerden
Achteraf kun je de vraag stellen of Groot-Brittannië, Frankrijk en de Sovjet-Unie naïef waren om Hitler te geloven. De uitkomst is nu bekend, maar zij wisten dat toen nog niet. Frankrijk en Groot-Brittannië probeerden de vrede te bewaren en een nieuwe grote oorlog te voorkomen. De Sovjet-Unie wilde simpelweg niet worden aangevallen door nazi-Duitsland. Dit was geen naïviteit, maar realpolitik: een politiek die gebaseerd is op de werkelijke machtsverhoudingen en niet op idealen of emoties. Ze probeerden het beste van een slechte situatie te maken.
