Leerdoelen
•Je kunt uitleggen waarom er na de Koude Oorlog beter kon worden samengewerkt in de Verenigde Naties (VN).
•Je kunt uitleggen hoe het opbreken van het Oostblok leidde tot nationalistische oorlogen.
•Je kunt uitleggen hoe de NAVO na 1991 is gegroeid.
Welke rol speelde de Verenigde Naties voor en na de val van het Oostblok?
Vlak na de Tweede Wereldoorlog werd de organisatie de Verenigde Naties opgericht. Het belangrijkste doel van de VN is om de vrede in de wereld te bewaren en te bewaken. In de wereld na de Koude Oorlog bleef dit doel belangrijk, maar kreeg de organisatie te maken met nieuwe internationale conflicten. Binnen de VN zijn er verschillende groepen die samenwerken. Een van de belangrijkste hiervan is de VN-Veiligheidsraad. Deze raad neemt besluiten over wereldvrede en kan besluiten om in te grijpen bij conflicten.
De VN voor de val van het Oostblok
Als de Veiligheidsraad wil ingrijpen, brengt de raad dat in stemming. De raad bestaat uit wisselende leden, maar ook uit vijf permanente leden. Deze vijf leden zitten er altijd in en hebben een speciale positie, want zij kunnen elk besluit over wereldvrede tegenhouden door middel van een vetorecht. De vijf permanente leden waren Groot-Brittannië, Frankrijk, China, de Verenigde Staten (VS) en de Sovjet-Unie.
Tijdens de Koude Oorlog, de periode van grote spanning tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie, stonden de twee machtsblokken, het communistische blok en het westerse blok, vaak lijnrecht tegenover elkaar in de VN. De Amerikanen en de Sovjets (Russen) gebruikten hun vetorecht om elkaars voorstellen te blokkeren. Door deze ideologische verschillen tussen de VS en de SU was effectieve samenwerking in de VN-Veiligheidsraad vaak onmogelijk.
De VN na de val van het Oostblok
Toen in 1991 de Sovjet-Unie viel, veranderde er veel in de wereld. Rusland (voluit de Russische Federatie) nam de plaats van de Sovjet-Unie in de VN-Veiligheidsraad over. In het begin zocht Rusland toenadering tot de internationale gemeenschap. Onder leiders als Michail Gorbatsjov en Boris Jeltsin probeerde Rusland meer samen te werken met de Verenigde Staten en de Europese Gemeenschap. Ook in de VN stemde Rusland vaker mee met de Veiligheidsraad.
Zelfs aan het begin van de carrière van Vladimir Poetin zocht Rusland nog toenadering. Maar rond 2008 veranderde de houding van Rusland.
•2008: Oorlog Rusland-Georgië. Rusland viel Georgië binnen om een etnische minderheid in de provincie Ossetië te 'bevrijden'. Uiteindelijk verloor Georgië Ossetië aan Rusland.
•2014: Annexatie van de Krim. Rusland viel het schiereiland de Krim binnen en annexeerde het. Rusland hield een referendum. Volgens de uitslag wilden de meeste mensen op de Krim bij Rusland horen. De internationale gemeenschap erkent deze annexatie echter nog steeds niet. Alleen Belarus en Rusland zelf erkennen dit.
Hoe zorgde nationalisme voor oorlogen op de Balkan?
In het Oostblok, de landen die onder invloed stonden van de Sovjet-Unie, mocht nationalisme niet bestaan. Alles moest in het belang van de grootste groep zijn, die in de Sovjet-Unie de etnische Russen waren. In landen als Polen werd Russisch als tweede taal geleerd.
Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie en het omverwerpen van het communistische systeem braken er in Europa ook grote conflicten uit, met name op de Balkan. Voorheen was de Balkan grotendeels één groot land: Joegoslavië, ook wel het Zuid-Slavische Rijk genoemd. In dit land leefden verschillende volken samen: Slovenen, Kroaten, Bosniërs, Serviërs, Albanezen en Kosovaren.
Onder leiding van Tito, de toenmalige leider, ging het samenleven goed. Maar na zijn dood verslechterde de situatie snel. Veel van de deelstaten wilden onafhankelijk worden. Slovenië en Kroatië werden onafhankelijk.
Vooral in Bosnië leidde dit tot een gruwelijke oorlog. In Bosnië woonden veel etnische Serven, die graag bij Servië wilden horen. Dit zorgde voor een oorlog waarin veel Bosniërs het leven verloren. De VN en de NAVO probeerden in te grijpen. Helaas konden zij niet voorkomen dat in het plaatsje Srebrenica ongeveer vijfduizend Bosnische mannen en jongens werden vermoord door Servische troepen. Dit was de grootste massamoord in Europa na de Tweede Wereldoorlog en schokte de hele wereld.
Hoe veranderde de NAVO in de wereld na de Koude Oorlog?
De Koude Oorlog was ook de periode van twee grote militaire bondgenootschappen: de NAVO (onder leiding van de VS) en het Warschaupact (onder leiding van de Sovjet-Unie). Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie viel ook het Warschaupact uiteen. Hierdoor hadden de Russen geen groot militair bondgenootschap meer.
De NAVO bleef echter wel bestaan en begon zich zelfs uit te breiden. Veel Oost-Europese landen, die voorheen onder invloed van de Sovjet-Unie stonden, wilden lid worden van de NAVO. Een belangrijke reden hiervoor was hun angst voor het grote Rusland. In 1999 werden Polen, Tsjechië en Hongarije lid van de NAVO. Rusland zag en ziet deze uitbreiding steeds meer als een bedreiging. Het meest recent zijn ook West-Europese landen lid geworden, namelijk Zweden en Finland van de NAVO.
