TV 10 - Dekolonisatie

Leerdoelen

•Je kunt uitleggen in welke delen van de wereld dekolonisatie op gang kwam na WOII

•Je kunt het verband tussen de Tweede Wereldoorlog en dekolonisatie uitleggen

•Je kunt verklaren hoe de dekolonisatie van Nederlands-Indië globaal verliep

Wat is dekolonisatie?

Dekolonisatie betekent dat koloniën onafhankelijk worden van hun moederland en voortaan als zelfstandige staten verdergaan.

Dekolonisatie is niet nieuw:

•In de achttiende eeuw werd de Verenigde Staten onafhankelijk van Groot-Brittannië

•In de negentiende eeuw werden veel landen in Latijns-Amerika onafhankelijk van Spanje en Portugal

Toch vond de grootste golf van dekolonisatie plaats tussen 1945 en 1975. In deze periode werden bijna alle koloniën in Azië en Afrika onafhankelijk.

Verschil tussen Azië en Afrika

Er was een duidelijk verschil in tempo:

•Aziatische koloniën werden vaak al kort na 1945 onafhankelijk

•Afrikaanse koloniën volgden meestal pas vanaf eind jaren vijftig en zestig

Dit verschil kwam deels door het racistische wereldbeeld van Europeanen, die dachten dat Aziatische gebieden “eerder klaar” waren voor zelfstandigheid dan Afrikaanse gebieden.

Geweld en dekolonisatie

Dekolonisatie verliep soms vreedzaam, maar vaak ook met geweld:

•Geweld: bijvoorbeeld in Algerije en Indonesië

•Relatief vreedzaam vertrek: bijvoorbeeld in India en Palestina (al ontstonden daarna wel conflicten)

Waarom kwam dekolonisatie na 1945 snel op gang?

Invloed van supermachten

Na de Tweede Wereldoorlog bleven twee sterke landen over: de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie. Deze landen worden supermachten genoemd.

Beide waren tegen kolonialisme:

•De VS waren zelf ooit een kolonie en vonden dat kolonialisme moest verdwijnen

•De Sovjet-Unie zag kolonialisme als kapitalistische uitbuiting

Tegelijkertijd zagen beide landen de onafhankelijkheid van koloniën als kans om nieuwe bondgenoten te krijgen in de Koude Oorlog.

Verzwakking van Europa

Europese landen zoals Groot-Brittannië, Frankrijk en Nederland waren verzwakt door de oorlog. Hierdoor konden zij hun koloniën minder goed controleren en behouden.

Rol van Japan en nationalisme

Japan bezette tijdens de oorlog delen van Azië. Dit had twee belangrijke gevolgen:

•Het liet zien dat Europese landen verslagen konden worden

•Het stimuleerde nationalisme, het gevoel dat een volk zelfstandig wil zijn

Japan gebruikte slogans zoals “Azië voor de Aziaten” en gaf nationalistische leiders, zoals Soekarno in Indonesië, meer invloed.

Verandering van denken

In sommige Europese landen veranderde ook de manier van denken. Bijvoorbeeld in Nederland:

•Mensen hadden zelf ervaren hoe het is om bezet te zijn

•Daardoor vonden sommigen dat koloniën recht hadden op zelfstandigheid

Dekolonisatie van Nederlands-Indië (Indonesië)

Onafhankelijkheid uitgeroepen (1945)

Op 15 augustus 1945 gaf Japan zich over. Daarmee eindigde de Tweede Wereldoorlog in Azië.

Twee dagen later, op 17 augustus 1945, riep Soekarno de onafhankelijkheid uit van Indonesië.

Reactie van Nederland

Nederland wilde de kolonie niet opgeven:

•Het erkende de onafhankelijkheid niet

•Het vond dat Indonesië belangrijk was voor de economie

Veel Nederlanders geloofden dat het verlies van Indonesië grote economische problemen zou veroorzaken.

Militaire acties (1947-1949)

Nederland probeerde de macht te herstellen met militaire operaties, de zogenaamde “politionele acties”.

In werkelijkheid ging het om een koloniale oorlog:

•Grote operatie in 1947

•Tweede operatie in 1948-1949

Dit leidde tot veel internationale kritiek.

Internationale druk en onderhandelingen

De Verenigde Staten en de Sovjet-Unie steunden de onafhankelijkheid van Indonesië. Vooral de VS oefenden druk uit door te dreigen met het stopzetten van de Marshallhulp.

Hierdoor ging Nederland onderhandelen met Indonesië.

Soevereiniteitsoverdracht (1949)

Op 27 december 1949 droeg Nederland officieel de macht over aan Indonesië. Dit heet de soevereiniteitsoverdracht.

Vanaf dat moment was Indonesië een onafhankelijk land. Papua Nieuw-Guinea bleef nog tot de jaren zestig onderdeel van Nederland.