Leerdoelen
•Je kunt verklaren waarom Nederland de onafhankelijkheid van Indonesië in 1945 niet erkende.
•Je kunt benoemen hoe Nederland een onafhankelijk Indonesië voor zich zag.
•Je kunt uitleggen hoe de Nederlanders Indonesië weer in hun greep probeerden te krijgen.
•Je kunt benoemen waarom Nederland in 1949 akkoord gaat met de onafhankelijkheid.
Wat was de situatie vlak na de Tweede Wereldoorlog?
Op 15 augustus 1945 geeft Japan zich over, wat het einde betekent van de Japanse bezetting en de Tweede Wereldoorlog over de hele wereld. Slechts twee dagen later, op 17 augustus 1945, gebeurt er iets heel belangrijks voor de onafhankelijkheid van Indonesië. Soekarno roept dan de onafhankelijkheid uit van de Republiek Indonesië. Hij doet dit zo snel, omdat hij ziet dat de Nederlanders die in Indonesië zijn, nog geen tijd hebben gehad om hun krachten te bundelen. Nederland zelf is nog aan het bijkomen van de oorlog in Europa en kan zich dus nog niet bemoeien met Indonesië.
Na de onafhankelijkheidsverklaring breekt een moeilijke periode aan die bekendstaat als de Bersiap. Dit woord betekent 'wees paraat'. In deze tijd trekken gewapende jongeren over de eilanden Sumatra en Java. Ze plunderen, moorden en zoeken naar Nederlanders of mensen van gemengde afkomst.
Hoe denkt Nederland over de onafhankelijkheid van Indonesië?
Nederland was het absoluut niet eens met de onafhankelijkheid. Zij zagen Indonesië als een onlosmakelijk deel van het Koninkrijk der Nederlanden, oftewel Nederlands-Indië. Bovendien zag Nederland Soekarno als een verrader. Niet alleen omdat hij de onafhankelijkheid uitriep, maar ook omdat hij tijdens de Tweede Wereldoorlog had samengewerkt met de Japanse bezetter. In de ogen van Nederland had hij Nederland dus twee keer verraden.
Nederland had ook belangrijke economische redenen om Indonesië te willen houden. Ze wilden de rijkdommen uit Indonesië gebruiken om Nederland weer op te bouwen na de Tweede Wereldoorlog. Het bekende gezegde was dan ook: ‘Indië verloren, rampspoed geboren’ of ‘Indië is de kurk waarop Nederland drijft’. Dit betekent dat Nederland dacht dat het zonder Indonesië heel slecht zou gaan met het land.
Het Verdrag van Linggadjati
Uiteindelijk moest Nederland onder druk van landen als de Verenigde Staten en Groot-Brittannië toch gaan praten met de Republiek Indonesië over de dekolonisatie, het proces waarbij koloniën onafhankelijk worden.
Dit leidde tot het Verdrag van Linggadjati in 1946. Hierin werd het volgende afgesproken:
•de Republiek Indonesië zou het gezag krijgen over de eilanden Java en Sumatra. Dit zijn de eilanden met de grootste bevolking.
•op de andere eilanden zou Nederland nog steeds het gezag hebben.
•Indonesië zou in de toekomst een federatie moeten worden. Een federatie is een land dat bestaat uit verschillende zelfstandige staatjes die samen besluiten nemen, maar ook hun eigen regels hebben. Je kunt dit vergelijken met België of de Verenigde Staten.
•Deze staten zouden een verbond, een unie, aangaan met het Koninkrijk der Nederlanden. Net zoals de Nederlandse Antillen dat tegenwoordig hebben.
Niet iedereen was het eens met dit plan. Veel Indonesiërs wilden een eenheidsstaat: één Republiek Indonesië en geen versnippering in verschillende staten. Zij wilden helemaal geen banden meer met Nederland en vonden dat Indonesië er moest zijn voor alle Indonesiërs.
Waarom begon Nederland met de politionele acties in Indonesië?
Omdat er op Sumatra en Java veel rijkdommen waren en Nederlandse bedrijven bezet werden gehouden, besloot Nederland in te grijpen. De Nederlandse staat koos voor militair ingrijpen en stuurde Nederlandse militairen naar Indonesië om 'orde op zaken te stellen'. Ze noemden dit geen oorlog, maar politionele acties. Het woord 'politioneel' komt van 'politie' en klinkt minder erg dan 'oorlog', alsof je alleen de orde probeert te herstellen.
Tijdens deze acties werden delen van Java veroverd en ook de belangrijke olievelden op Sumatra kwamen weer in Nederlandse handen. Dit laat zien hoe belangrijk het economische belang voor Nederland was. In 1948 werd Soekarno zelfs gevangengenomen, wat voor Nederland als een overwinning voelde.
Internationaal verzet en de soevereiniteitsoverdracht
De gevangenneming van Soekarno en het geweld van de politionele acties zorgden voor veel kritiek. De Verenigde Naties en de Verenigde Staten veroordeelden het Nederlandse geweld. De Verenigde Staten gingen zelfs een stap verder: ze dreigden te stoppen met de Marshallhulp aan Nederland. De Marshallhulp was geld dat Nederland kreeg om het land weer op te bouwen na de Tweede Wereldoorlog. Nederland had dit geld hard nodig.
Door deze internationale druk ging de Nederlandse regering uiteindelijk toch akkoord. Op 27 december 1949 vond de soevereiniteitsoverdracht plaats. Dit betekent dat de macht en het gezag van Nederland officieel werden overgedragen aan Indonesië. Koningin Juliana tekende de papieren, hoewel ze er volgens het plaatje niet veel zin in had. Vanaf dat moment was Indonesië een onafhankelijke staat met Soekarno als president. Hiermee kwam een eind aan de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog.
De eenheidsstaat: Soekarno krijgt zijn zin
Hoewel Indonesië bij de soevereiniteitsoverdracht een federatie was, wilde Soekarno nog steeds een eenheidsstaat. Binnen een jaar na de onafhankelijkheid, op 15 augustus 1950 (precies vijf jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog), riep Soekarno de eenheidsstaat van Indonesië uit. Hij kreeg dus uiteindelijk toch zijn zin.
