Leerdoelen
•Je kunt uitleggen wat de welvaart van een huishouden is.
•Je kunt uitleggen wat het verschil tussen nominaal en reëel is.
•Je kunt uitleggen hoe je moet rekenen met de RIC, NIC en PIC.
•Je kunt uitleggen wat de voordelen en nadelen zijn van verschillende manieren van welvaart meten.
Wat is welvaart?
In de economie betekent welvaart de mate waarin mensen hun behoeften kunnen voorzien. Dit gaat niet alleen over materiële zaken, maar ook over veiligheid, gezondheid en vrije tijd. Vaak wordt gedacht: hoe meer geld ik heb, hoe welvarender ik ben. Hoewel geld een rol speelt, is welvaart veel breder dan dat.
Welvaart en het bruto binnenlands product (bbp)
Een veelgebruikte maatstaf voor de welvaart van een land is het bruto binnenlands product (bbp). Het bbp is de totale waarde van alle goederen en diensten die in een land geproduceerd worden in een bepaalde periode. Dit is gelijk aan de waarde van het nationaal inkomen.
Het bbp richt zich op de waarde van markttransacties en productie. Hoewel het een indicator is voor de economische activiteit, zegt het bbp niet automatisch alles over de echte welvaart van een land. Het houdt geen rekening met:
•De inkomensverdeling van de bevolking: het kan zijn dat een kleine groep heel veel geld heeft, terwijl de rest relatief arm blijft.
•De prijsstijging van goederen en diensten (inflatie): als het bbp stijgt, maar de prijzen ook, betekent dat niet automatisch dat mensen meer kunnen kopen of dat hun koopkracht toeneemt.
Nominaal versus reëel
Het is belangrijk om het verschil te begrijpen tussen nominaal en reëel:
•Het nominale bbp is het bbp gemeten in actuele geld (euro's) van een bepaalde periode. Het is de 'geziene' geldwaarde.
•Het reële bbp is het bbp dat gecorrigeerd is voor inflatie (prijsstijging). Het reële bbp geeft een beter beeld van de werkelijke koopkracht: namelijk hoeveel goederen en diensten je daadwerkelijk kunt kopen met het beschikbare geld (koopkrachtverandering).
Als het nominale bbp bijvoorbeeld met 2% stijgt, betekent dit niet automatisch dat je ook 2% meer koopkracht hebt. Je kunt niet 2% meer kopen. De prijzen kunnen in diezelfde periode ook gestegen zijn (inflatie), waardoor je minder extra kunt kopen dan je op het eerste gezicht zou denken. Daarom is het essentieel om te corrigeren voor inflatie.
Rekenen met indexcijfers: RIC, NIC en PIC
Om de verandering in koopkracht te berekenen, gebruiken we indexcijfers. De formule hiervoor is:
In het kort: RIC=(NIC/PIC)\cdot100RIC=(NIC/PIC)100
Hier staan de afkortingen voor:
•RIC: het reële indexcijfer. Dit cijfer geeft de verandering in koopkracht aan.
•NIC: het nominale indexcijfer. Dit geeft de verandering in geldwaarde aan, bijvoorbeeld van het nominale bbp of inkomen.
•PIC: het prijsindexcijfer. Dit cijfer geeft de verandering in prijzen aan, oftewel de inflatie. Soms wordt hiervoor de consumentenprijsindex (CPI) gebruikt, die de prijsverandering van een mandje goederen meet dat door huishoudens wordt gekocht. De CPI is een specifieke soort prijsindexcijfer.
Rekenvoorbeelden
Voorbeeld 1: Het reële indexcijfer (RIC) berekenen Het nominale bbp is met 5% gestegen. Het nominale indexcijfer (NIC) is dan 105. De inflatie (prijsstijging) was 3%. Het prijsindexcijfer (PIC) is dan 103.
Hoeveel is de koopkracht (reële welvaart) dan veranderd?
Een van 101,9 betekent dat de koopkracht met ongeveer 1,9% is verbeterd.
Voorbeeld 2: Het nominale indexcijfer (NIC) berekenen
Om te berekenen, gebruiken we dezelfde formule: Nu zijn de en gegeven.
Om te berekenen, vermenigvuldig je met . Omdat we met indexcijfers werken, moet je het daarna nog delen door 100.
Om dit beter te begrijpen kun je een handig ezelsbruggetje gebruiken:
Als, dan staat de op de plek van de 6 in het ezelsbruggetje. Om de 6 te berekenen, doe je
Stel, de koopkracht is met 1,9% verbeterd (RIC = 101,9) en de inflatie was 3% (PIC = 103). Hoeveel is het nominale bbp dan gestegen?
Dit betekent dat het nominale bbp met ongeveer 5% is gestegen.
Voorbeeld 3: Het prijsindexcijfer (PIC) berekenen
Om te berekenen, gebruiken we dezelfde formule: . Nu zijn de en gegeven.
Met hetzelfde ezelsbruggetje kun je ook de berekenen. Als dan staat de op de plek van de 3 in het ezelsbruggetje. Om de 3 te berekenen, doe je . Dus, om de te berekenen, deel je de door . Omdat we met indexcijfers werken, moet je het daarna nog vermenigvuldigen met 100.
Stel, het nominale bbp is met 5% gestegen (NIC = 105) en de koopkracht met 1,9% is verbeterd (RIC = 101,9). Wat was de inflatie (PIC)? PIC=(NIC/RIC)*100PIC=(NIC/RI)*100PIC=(NIC/RIK)*100PIC=(NI/RIK)*100PIC=(NIK/RIK)*100PI=(NIK/RIK)*100 PIC=(105/101,9)*100=103,04\thickapprox103PI=(105/101,9)*100=103,04\thickapprox103PIK = (105 / 101,9) * 100 = 103,04 ≈ 103PIK=(105/1019)*100=103,04\thickapprox103
De inflatie was dus ongeveer 3%.
Hieronder een overzicht van alle drie de voorbeelden:
Welvaart meten met het reële bbp per inwoner
Het reële bbp per inwoner is een veelgebruikte maatstaf om de welvaart tussen landen te vergelijken. Het is een verbetering ten opzichte van het nominale bbp per inwoner, omdat het wel rekening houdt met de koopkracht van de mensen. Als het reële inkomen per inwoner stijgt, kunnen mensen over het algemeen meer behoeften bevredigen.
Nadelen van het reële bbp per inwoner als welvaartsmaatstaf
Ondanks de verbetering kent het reële bbp per inwoner ook nadelen:
•Het is een gemiddelde: hierdoor zegt het niets over de inkomensverdeling binnen een land. Een land kan een hoog gemiddeld reëel bbp per inwoner hebben, terwijl er grote verschillen zijn tussen een kleine rijke groep en een grote arme groep.
•Vrijwilligerswerk en huishoudelijke taken worden niet meegeteld: activiteiten zoals mantelzorg, vrijwilligerswerk voor een sportclub of het doen van huishoudelijke taken dragen bij aan iemands welzijn en behoeftevoorziening, maar er wordt geen geld voor betaald. Daarom worden ze niet meegerekend in het bbp.
•Informele circuit: werk dat in het informele circuit (zwartwerk) plaatsvindt, wordt niet geregistreerd en telt niet mee voor het bbp. Alleen transacties in het formele circuit worden meegenomen.
•Er tellen zaken die niet bijdragen aan welvaart: sommige economische activiteiten die het bbp verhogen, dragen niet direct bij aan een beter welzijn. Denk aan de kosten van een auto-ongeluk: reparaties, medische kosten en de productie van een nieuwe auto tellen mee in het bbp, maar het ongeluk zelf draagt niet bij aan de welvaart.
•Negatieve externe effecten worden niet meegerekend: externe effecten zijn gevolgen van productie of consumptie die niet in de prijs zijn meegenomen. Negatieve externe effecten zoals milieuvervuiling, geluidsoverlast of uitputting van natuurlijke hulpbronnen worden niet afgetrokken van het bbp, waardoor een vertekend beeld van welvaart kan ontstaan.
Alternatieve manieren om welvaart te meten
Vanwege de beperkingen van het bbp zijn er andere indicatoren ontwikkeld om welvaart te meten:
Human Development Index (HDI)
De HDI kijkt verder dan alleen economische groei. Deze index combineert 3 belangrijke factoren voor menselijke ontwikkeling:
•Reëel bbp per hoofd: hoeveel goederen en diensten er per persoon worden geproduceerd, waarbij prijsstijgingen buiten beschouwing worden gelaten.
•Levensverwachting (gezondheid): Dit zegt iets over de gezondheid en levensomstandigheden.
•Alfabetiseringsgraad (onderwijsniveau): percentage mensen in een land dat niet kan lezen en schrijven.
Groen bbp
Het groen bbp corrigeert voor milieu-impact. Het haalt de waarde van milieuschade van het bbp af en telt de waarde van de milieuverbeteringen erbij op. Dit helpt om te beoordelen of economische groei duurzaam is en niet ten koste gaat van het milieu voor toekomstige generaties.
World Happiness Index
De World Happiness Index meet het subjectieve welzijn, oftewel hoe gelukkig burgers zichzelf voelen. Deze index kijkt naar verschillende factoren die invloed hebben op het geluksgevoel, zoals:
•Sociale steun
•Vrijheid
•Corruptie
•Gezonde levensverwachting.
De beperkingen van het totale surplus als welvaartsmaatstaf
In economische modellen wordt soms de verandering in het totale surplus (de som van het consumentensurplus en het producentensurplus) gebruikt om welvaart te meten. Hoewel een stijging van het totale surplus vaak als een verbetering van welvaart wordt gezien, zijn er ook hier belangrijke beperkingen:
•Geen aandacht voor de verdeling: net als bij het bbp, zegt het totale surplus niets over de verdeling van de welvaart. Een grote stijging van het totale surplus kan prima samengaan met toenemende inkomensongelijkheid, waarbij veel mensen in een land er niet op vooruitgaan.
•Externe effecten ontbreken: negatieve externe effecten, zoals milieuschade door een toenemende productie van goedkope goederen of geluidsoverlast van een groeiende industrie, worden niet meegerekend in het surplus. De markt kan een hoog surplus laten zien, terwijl de maatschappelijke kosten (en dus de bredere welvaart) dalen.
•Welvaart in enge zin: het totale surplus meet alleen behoeftebevrediging die via markttransacties loopt (de koopkracht). Belangrijke factoren zoals veiligheid, gezondheid, onderwijs en vrije tijd – immateriële factoren die bijdragen aan welvaart in brede zin – worden door deze maatstaf niet meegenomen.
Welvaart is meer dan geld
Uiteindelijk is het duidelijk dat welvaart veel meer omvat dan alleen financiële middelen. Dit is vooral wanneer we spreken over brede maatschappelijke welvaart. Naast een hoog reëel inkomen spelen ook zaken als een goede gezondheid, een veilige leefomgeving, goed onderwijs, een schoon milieu, sociale cohesie en voldoende vrije tijd een cruciale rol in de mate waarin mensen in hun behoeften kunnen voorzien.
