Leerdoelen
•Je kunt uitleggen hoe economische groei tot stand komt.
•Je kunt uitleggen wat economische krimp is, en wat een recessie veroorzaakt.
•Je kunt uitleggen en herkennen wat het verband tussen economische groei en de overheid is.
Economische groei
Het bruto binnenlands product (bbp)
Voor economische groei is het bruto binnenlands product (bbp) belangrijk. Het bbp is de totale waarde van alle goederen en diensten die in één jaar in een land worden geproduceerd. Denk aan alles wat bedrijven maken, winkels verkopen en diensten die geleverd worden, zoals een kapper of een bouwvakker.
Economische groei komt tot stand wanneer het bbp toeneemt. Dit wordt vaak uitgedrukt in procenten. Deze groei ontstaat meestal doordat de vraag naar goederen en diensten stijgt, waardoor er meer geproduceerd moet worden. Als het bbp stijgt, zijn er positieve gevolgen:
•Meer mensen gaan aan het werk.
•Bedrijven gaan meer investeren.
•Mensen gaan meer verdienen.
Het nationaal inkomen groeit tegelijk met het bbp. Dit is het totale inkomen van alle inwoners van een land bij elkaar opgeteld, meestal gemeten per jaar.
Beperkingen van het bbp
Hoewel economische groei vaak positief is, zijn er een paar belangrijke zaken om te onthouden:
•Ongelijke verdeling: de groei van het nationaal inkomen betekent niet altijd dat iedereen er evenveel op vooruitgaat. De welvaart kan ongelijk verdeeld zijn.
•Kwaliteit van de groei: sommige sectoren kunnen hard groeien, wat goed is voor het bbp, maar niet per se voor het land als geheel. Denk bijvoorbeeld aan een sterke groei in de tabaksindustrie of gokindustrie. Dit verhoogt het bbp, maar de maatschappelijke gevolgen zijn misschien minder positief.
•Keuzes maken: er moeten soms beslissingen worden genomen over welke activiteiten de overheid wel of niet wil toestaan, zelfs als ze bijdragen aan het bbp. We kunnen hierover meebeslissen via ons stemrecht.
Economische groei meten
Economische groei wordt vaak weergegeven in tabellen die de procentuele verandering van het bbp laten zien. Deze verandering wordt meestal gemeten ten opzichte van hetzelfde kwartaal van een jaar eerder. Een kwartaal is een periode van drie maanden. Dus het eerste kwartaal van 2024 wordt vergeleken met het eerste kwartaal van 2023.
Deze grafiek laat zien hoe de economie tijdens de coronacrisis eerst flinke negatieve groei en daarna weer een sterke positieve groei had.
De overheid en economische groei
Voor de overheid is economische groei bijna altijd gunstig, want het leidt tot hogere overheidsinkomsten:
•Inkomstenbelasting: als mensen meer verdienen, betalen ze meer inkomstenbelasting aan de overheid.
•Vennootschapsbelasting: bedrijven maken meer winst, waarover ze meer vennootschapsbelasting betalen.
•Btw: er worden meer goederen en diensten gekocht, wat leidt tot hogere inkomsten uit btw (belasting over de toegevoegde waarde).
Tegelijkertijd dalen de uitgaven van de overheid:
•Minder uitkeringen: als meer mensen werk hebben, hoeft de overheid minder geld uit te geven aan uitkeringen.
•Sociale premies omlaag: hierdoor kunnen soms ook de sociale premies, die onder andere werkgevers en werknemers betalen voor sociale zekerheid, omlaag.
Kortom, de overheid is meestal een grote voorstander van economische groei, omdat dit zowel de inkomsten verhoogt als de uitgaven verlaagt.
Economische krimp en recessie
Economische krimp is het tegenovergestelde van economische groei. Dit gebeurt wanneer het bbp afneemt, wat betekent dat er minder goederen en diensten worden geproduceerd en verkocht. Dit wordt uitgedrukt in negatieve procenten (bijvoorbeeld -1% groei). De belangrijkste oorzaak is een dalende vraag naar goederen en diensten.
Als de economie meer dan twee kwartalen (dus langer dan zes maanden) achter elkaar krimpt, spreken we van een recessie. Dit is een periode waarin het economisch minder goed gaat, met als gevolg dat er minder banen zijn, minder investeringen worden gedaan en de inkomens mogelijk dalen. We willen dan graag weer uit zo'n recessie komen.
Stimuleren van de economie
Wanneer een land in een recessie zit of de economie dreigt te krimpen, kan de overheid ingrijpen om de economie te stimuleren en weer op gang te helpen. Dit kan op verschillende manieren:
•Meer overheidsuitgaven: de overheid kan zelf meer goederen en diensten gaan kopen of grote projecten starten. Dit creëert banen en stimuleert de vraag.
•Belastingverlagingen: de overheid kan belastingen verlagen. Hierdoor houden mensen meer geld over, wat ze kunnen uitgeven aan goederen en diensten. Ook bedrijven houden meer geld over om te investeren.
