Leerdoelen
•Je kunt uitleggen hoe de AOW wordt betaald via het omslagstelsel.
•Je kunt beschrijven wat een collectief pensioen inhoudt en wie dit regelt.
•Je kunt het principe van het kapitaaldekkingsstelsel uitleggen.
•Je kunt de kenmerken van een privaat pensioen benoemen en het belang ervan uitleggen.
•Je kunt de dekkingsgraad van een pensioenfonds berekenen en de betekenis ervan uitleggen.
Het basisinkomen
In Nederland heeft iedereen, zodra men een bepaalde leeftijd bereikt, recht op een basispensioen. Dit noemen we de Algemene Ouderdomswet (AOW)-uitkering. Deze uitkering is een belangrijk onderdeel van ons sociale zekerheidsstelsel en zorgt ervoor dat ook jij later een basisinkomen hebt.
Hoe de AOW wordt gefinancierd
De AOW wordt gefinancierd via het omslagstelsel. Dit is een systeem waarbij de premies die in een bepaald jaar worden ontvangen, direct worden gebruikt om de uitkeringen in datzelfde jaar te betalen. Simpel gezegd: de mensen die nu werken en premies afdragen, betalen de AOW-uitkeringen van de mensen die nu gepensioneerd zijn.
De AOW-leeftijd is niet vast en groeit mee met de levensverwachting. Vanaf 2028 is de verwachte AOW-leeftijd bijvoorbeeld 67 jaar en 3 maanden, en de kans is groot dat jij en ik wellicht tot onze zeventigste moeten doorwerken.
Wie krijgt de AOW en hoeveel?
De hoogte van je AOW-uitkering is afhankelijk van een paar factoren:
•Jaren van belastingplicht in Nederland: indien je tijdelijk in het buitenland woont en daar geen premies betaalt, worden deze jaren gekort op je uiteindelijke AOW-uitkering. Emigratie voor een aantal jaar betekent dat je bij terugkomst in Nederland uiteindelijk minder AOW ontvangt.
•Gezinssamenstelling: een alleenstaande krijgt een hoger bedrag dan iemand met een partner. Dit komt omdat een alleenstaande gemiddeld hogere vaste lasten heeft. Als je een partner hebt, ontvangt je partner vaak ook een AOW-uitkering, waardoor het gezamenlijke bedrag hoger is.
Het is belangrijk om te weten dat de AOW-uitkering onafhankelijk is van je inkomen of vermogen. Of je nu miljoenen op de bank hebt staan of nooit hebt gewerkt; iedereen krijgt, afhankelijk van de bovengenoemde factoren, hetzelfde basisbedrag.
Solidariteit
De AOW is een duidelijke uiting van solidariteit in de samenleving. Dit is solidariteit tussen werkenden en niet-werkenden, en tussen jongeren en ouderen. De generatie die werkt, draagt bij aan het pensioen van de huidige gepensioneerden.
Het aanvullende pensioen
Naast de AOW hebben de meeste werkende mensen in Nederland ook een aanvullend pensioen. Dit pensioen komt bovenop de AOW-uitkering en wordt op een andere manier gefinancierd.
Het collectieve pensioen via je werkgever
Het collectieve pensioen wordt vaak via je werkgever geregeld. Dit is een aanvulling op je AOW en wordt opgebouwd gedurende je werkzame leven. De financiering hiervan gebeurt niet via het omslagstelsel, maar via het kapitaaldekkingsstelsel.
Het kapitaaldekkingsstelsel
Bij het kapitaaldekkingsstelsel leg je gedurende je werkzame leven premies in. Deze premies worden gebruikt om een eigen kapitaal op te bouwen. Dit kapitaal wordt vaak belegd in bijvoorbeeld aandelen of obligaties, waardoor het kan groeien. Hoe meer je zelf of via je werkgever opbouwt en hoe meer rendement er op het belegde geld komt, hoe hoger de uitkering zal zijn die je later krijgt.
Het private pensioen
Soms is de AOW en het collectieve pensioen niet voldoende, of ben je een zzp'er (zelfstandige zonder personeel) en heb je geen werkgever die een aanvullend pensioen voor je regelt. In dat geval kun je zelf een privaat pensioen regelen. Dit is een pensioenverzekering die je zelf koopt en waarbij je zelf geld belegt of inlegt. Ook dit werkt vaak volgens het kapitaaldekkingsstelsel. Als zzp'er is het extra belangrijk om je hier goed in te verdiepen, aangezien je hier zelf verantwoordelijk voor bent.
Waarom vroeg beginnen belangrijk is
Of het nu om een collectief of privaat pensioen via het kapitaaldekkingsstelsel gaat, vroeg beginnen heeft grote voordelen. Hoe eerder je begint met inleggen, hoe langer je geld de tijd heeft om te groeien door middel van rendement op beleggingen. Zo wordt je pensioenpotje uiteindelijk groter.
Het beleggen van je pensioenpremies in bijvoorbeeld aandelen of obligaties brengt wel risico's met zich mee. Denk aan schommelingen in de beurs of veranderingen in de rentestanden. Het is daarom belangrijk om je hier goed in te verdiepen als je zelf je pensioen regelt.
Houdbaarheid van pensioenen en soorten pensioenuitkeringen
Pensioenfondsen kijken continu naar de vraag of de gespaarde pensioenen voldoende zijn om aan de huidige en toekomstige verplichtingen te voldoen. Ze kennen twee soorten pensioenuitkeringen:
Waardevast versus welvaartsvast pensioen
•Een waardevast pensioen betekent dat je uitkering procentueel meestijgt met de inflatie. Als de inflatie bijvoorbeeld 5% is, stijgt je pensioenuitkering ook met 5%. Je koopkracht blijft hierdoor gelijk; je kunt dezelfde producten en diensten blijven kopen.
•Een welvaartsvast pensioen betekent dat je uitkering procentueel meestijgt met de gemiddelde loonstijging. Als de gemiddelde cao-loonstijging bijvoorbeeld 3% is, stijgt ook jouw uitkering met 3%. Dit kan zowel positief als negatief uitpakken voor je koopkracht. Stijgen de lonen harder dan de inflatie, dan neemt je koopkracht toe. Maar stijgen de lonen minder dan de inflatie (zoals soms bij hoge inflatie), dan kan je koopkracht juist achteruitgaan.
De dekkingsgraad en rekenrente
Pensioenfondsen gebruiken de dekkingsgraad en de rekenrente om te bepalen of ze in staat zijn hun pensioenverplichtingen te voldoen.
Berekening van de dekkingsgraad
De dekkingsgraad is een belangrijke indicator voor de financiële gezondheid van een pensioenfonds. Je berekent deze als volgt:
De dekkingsgraad geeft aan in welke mate het pensioenfonds de toekomstige verplichtingen kan financieren met het huidige vermogen. Een hogere dekkingsgraad betekent een grotere financiële buffer.
De rol van de rekenrente
De rekenrente is het rentepercentage dat pensioenfondsen gebruiken om de jaarlijkse vermogensgroei te voorspellen. Door de rekenrente te gebruiken, kunnen pensioenfondsen inschatten hoe hun vermogen zich in de toekomst zal ontwikkelen en of de dekkingsgraad zal stijgen of dalen.
