Leerdoelen
•Je kunt kruisingen met letale factoren uitvoeren.
•Je kunt letale factoren herkennen.
Wat zijn letale factoren?
Letale factoren zijn erfelijke eigenschappen waarbij individuen in een bepaalde homozygote toestand niet levensvatbaar zijn en vroegtijdig sterven. Homozygoot betekent dat een organisme twee identieke allelen heeft voor een bepaalde eigenschap. Door het wegvallen van deze individuen ontstaan afwijkende verhoudingen in de genotypen en fenotypen van de nakomelingen. Het genotype is de genetische samenstelling van een organisme en het fenotype zijn de waarneembare eigenschappen.
Letale factoren bij kanaries
Een bekend voorbeeld van een letale factor komt voor bij kanaries. Het allel K voor een kuif is dominant over het allel k voor het ontbreken van een kuif. Een allel is dominant als het tot uiting komt in het fenotype, zelfs als er maar één exemplaar van aanwezig is (heterozygote toestand). Het allel K bevat een letale factor. Dit betekent dat kanaries met het genotype KK al in een vroeg embryonaal stadium sterven en niet geboren worden. Om deze reden bestaan er geen volwassen kanaries met het genotype KK.
Hoe voer je een kruising uit met letale factoren?
Als twee kanaries met een kuif met elkaar paren, zijn zij per definitie heterozygoot (Kk). Dit komt omdat kanaries met het genotype KK niet levensvatbaar zijn. Een organisme is heterozygoot als het twee verschillende allelen heeft voor een bepaalde eigenschap.
Elk van de ouders kan twee soorten gameten (voortplantingscellen) produceren:
•K
•k
Het kruisingsschema toont de mogelijke genotypen in de F1-generatie (de eerste generatie nakomelingen):
K | k | |
|---|---|---|
K | KK | Kk |
k | Kk | kk |
De verwachte genotypen en hun fenotypen zijn:
•25% KK: sterft vroegtijdig (niet levensvatbaar).
•50% Kk: kuif (levensvatbaar).
•25% kk: geen kuif (levensvatbaar).
Omdat de kanaries met het genotype KK sterven, worden zij niet meegeteld in de fenotypische verhouding van de levende nakomelingen. De uiteindelijke fenotypische verhouding van de levende nakomelingen is daarom:
•2 kuifkanaries (Kk)
•1 kanarie zonder kuif (kk)
Dit is een verhouding van 2:1, die afwijkt van de gebruikelijke 3:1-verhouding bij een kruising van twee heterozygote individuen.
Andere letale factoren
Het is niet altijd zo dat homozygoot dominant een letaal genotype is. Dit zou eventueel ook een homozygoot recessief of een heterozygoot genotype kunnen zijn. Lees dus altijd goed de tekst. Een letale factor herken je aan een afwijkende verhouding in nakomelingen.
