Successie is het proces van de opeenvolging van soorten in een gebied, waarbij het ene systeem overgaat in het andere systeem. Dit proces wordt gedreven door veranderingen in de omgeving en door de interacties tussen de soorten zelf.
Primaire en secundaire successie
Er zijn twee hoofdtypen van successie: primaire successie en secundaire successie.
Primaire successie
Primaire successie is een reeks opeenvolgende veranderingen die optreden in een gebied waar voorheen geen levende organismen waren, zoals op kale rots of nieuw gevormde zandduinen.
Een voorbeeld van primaire successie is de duinvorming door de wind. Het begint met de accumulatie van niet-biologisch materiaal, zoals een schelp of een stukje hout. Dit wordt gevolgd door de kolonisatie door pionierssoorten, planten die in staat zijn om te overleven en te groeien onder extreme abiotische omstandigheden. Deze soorten hebben een breed tolerantiegebied en kunnen tegen de extremen van temperatuur, wind en zon. Bijvoorbeeld, het helmgras, dat kan overleven in de harde wind en het zoute water van de kust.
Deze pionierssoorten dragen bij aan de toename van de biomassa in het gebied. Ze maken organische materialen die bijdragen aan de vorming van de eerste organische stoffen in de bodem. Deze toename van biomassa wordt in de eerste stadia van de successie weergegeven door een stijgende rode lijn op een grafiek.
Na verloop van tijd zullen er meer planten groeien, waaronder kruidachtige planten en zelfs kleine struiken en bomen, die zullen bijdragen aan de verdere ontwikkeling van het ecosysteem.
Secundaire successie
Secundaire successie vindt plaats in gebieden waar het oorspronkelijke ecosysteem is verstoord of vernietigd, bijvoorbeeld door boskap of brand.
In tegenstelling tot primaire successie, begint secundaire successie in een omgeving waar al organisch materiaal, zoals humus, aanwezig is. Hierdoor kan secundaire successie sneller plaatsvinden dan primaire successie, omdat er al zaden en andere bronnen van leven in de omgeving aanwezig zijn.
Pioniers- en climax-ecosystemen
Het proces van successie begint met een pioniers-ecosysteem, gekenmerkt door een samenleving van pionierssoorten en eindigt met een climax-ecosysteem, het eindstadium van successie.
Een climax-ecosysteem wordt gekenmerkt door de dominantie van bepaalde soorten die het meest geschikt zijn voor die specifieke omgeving. In Nederland is een beukenbos bijvoorbeeld een voorbeeld van een climax-ecosysteem.
Een climax-ecosysteem ontwikkelt zich in fasen, die bekend staan als successiestadia. In de eerste fasen, bekend als primaire successie, vestigen pioniersoorten zich op onbewoond terrein (bijvoorbeeld na een vulkaanuitbarsting of een gletsjerretreat) en beginnen het landschap te veranderen. Ze kunnen bijvoorbeeld de grond vruchtbaarder maken door de afbraak van rotsen en het toevoegen van organisch materiaal door dode en vallende planten.
Naarmate de tijd vordert en het ecosysteem verandert, zullen andere soorten die beter aangepast zijn aan de nieuwe omstandigheden, de overhand krijgen. Dit wordt secundaire successie genoemd. Hierbij kunnen de nieuwe soorten concurreren met de vorige soorten om hulpbronnen, of ze kunnen profiteren van de veranderingen die door de vorige soorten zijn aangebracht (zoals verbeterde grondkwaliteit).
Uiteindelijk zal het ecosysteem zich stabiliseren in een toestand waarin de soorten die het beste aangepast zijn aan de omstandigheden dominant worden. Dit is het climax-stadium. In dit stadium is er een evenwicht bereikt tussen de verschillende soorten en de beschikbare hulpbronnen. Er kan nog steeds verandering plaatsvinden, maar dit zal over het algemeen langzamer zijn en minder dramatisch dan in de vroegere stadia van successie.
Een belangrijk aspect van climax-ecosystemen is dat ze stabiel en veerkrachtig zijn. Ze kunnen verstoringen, zoals brand of ziekte, weerstaan en zichzelf herstellen naar hun climax-toestand. Dit maakt ze van groot belang voor de biodiversiteit en voor het behoud van ecosysteemdiensten.
Het is ook belangrijk om te vermelden dat hoewel het idee van een climax-ecosysteem nuttig is voor het begrijpen van ecologische processen, het soms wordt bekritiseerd omdat het de dynamiek en complexiteit van natuurlijke ecosystemen kan oversimplificeren. Natuurlijke ecosystemen worden beïnvloed door vele variabelen en hun 'eindtoestand' kan veranderen met veranderingen in klimaat, soorteninvasies of menselijke activiteit.
