Leerdoelen
•Je kunt uitleggen hoe gedrag tot stand komt.
•Je kunt het verschil tussen aangeleerd en aangeboren gedrag beschrijven.
•Je kunt inwendige en uitwendige prikkels onderscheiden.
•Je kunt het verschil tussen gewone prikkels, sleutelprikkels en supranormale sleutelprikkels uitleggen.
•Je kunt het verschil tussen kunstmatige en natuurlijke supranormale sleutelprikkels beschrijven.
Hoe gedrag tot stand komt
Gedrag wordt bepaald door een combinatie van erfelijke eigenschappen (aangeboren gedrag) en aangeleerde eigenschappen (aangeleerd gedrag). Motivatie, ook wel drang genoemd, is essentieel voor het vertonen van gedrag. Voorbeelden van drang zijn voedingsdrang, vluchtdrang en voortplantingsdrang. Gedrag komt tot stand door een combinatie van prikkels.
Inwendige en uitwendige prikkels
•Inwendige prikkels: Deze komen van binnenuit, zoals honger, hormoonconcentratie en neurotransmitters. Ze zijn niet zichtbaar, maar beïnvloeden de interne toestand van een organisme.
•Uitwendige prikkels: Deze komen uit de omgeving en worden waargenomen via de zintuigen, zoals het zien van voedsel of het horen van een partner.
Prikkels en motivatie
Motivatie wordt beïnvloed door zowel inwendige als uitwendige prikkels. Periodieke invloeden, zoals de tijd van het jaar of de biologische klok, spelen ook een rol. Gedrag is een complex mengsel van aangeboren en aangeleerd gedrag, beïnvloed door verschillende factoren.
Gewone prikkels en sleutelprikkels
•Gewone prikkels: Invloeden uit het milieu, zoals geluiden of geuren, die niet noodzakelijkerwijs tot specifiek gedrag leiden.
•Sleutelprikkels: Prikkels die een doorslaggevende rol spelen bij het ontstaan van specifiek gedrag. Bijvoorbeeld, de rode vlek op de snavel van een zilvermeeuw is een sleutelprikkel voor bedelgedrag bij kuikens.
Supranormale sleutelprikkels
Supranormale sleutelprikkels zijn overdreven prikkels die een sterkere reactie oproepen dan normale sleutelprikkels. Ze kunnen kunstmatig of natuurlijk zijn.
•Kunstmatige supranormale sleutelprikkels: Gecreëerd door mensen, zoals reclame die gebruikmaakt van overdreven kenmerken om aandacht te trekken.
•Natuurlijke supranormale sleutelprikkels: Komen voor in de natuur, zoals de grote rode bek van een koekoeksjong die extra voeding uitlokt.
Toepassingen in de natuur en reclame
Supranormale sleutelprikkels worden niet alleen in de natuur gebruikt, maar ook in de reclamewereld om menselijke reacties te beïnvloeden. Voorbeelden zijn aaibare dieren in advertenties of opvallende kleuren in verpakkingen.
