Veel katten raken opgewonden als ze kattenkruid ruiken (afbeelding 1).
De geur van kattenkruid wordt veroorzaakt door stoffen (nepetalactonen) die de plant produceert als afweer tegen insecten.
Wetenschappers onderzochten de reactie op kattenkruid van katten die familie van elkaar zijn. Met de gegevens stelden ze een stamboom op (afbeelding 2). Daaruit leidden ze af dat de reactie op kattenkruid een autosomale dominante eigenschap is die wordt veroorzaakt door één gen.
Kattenkruid behoort tot de lipbloemigen. Ook basilicum, munt en rozemarijn horen bij deze familie.
Bij een voorouder van kattenkruid is het ISY-gen door een deletie verloren gegaan. Hierdoor kan een deel van de lipbloemigen geen nepetalactonen aanmaken. Kattenkruid heeft de mogelijkheid om het ISY-enzym te produceren opnieuw verkregen.
Afbeelding 4 is een fylogenetische stamboom van een aantal soorten uit de lipbloemigenfamilie. Daarin is aangegeven welke soorten het ISY enzym produceren.
In de uitwerkbijlage staat dezelfde stamboom met daarin een aantal cirkels.
Noteer in een cirkel
•een letter X op de plaats waar de eigenschap 'productie van ISY enzym' verloren is gegaan;
•een letter N op de plaats of op de plaatsen waar de eigenschap opnieuw is ontstaan.
Op deze pagina behandelen we vraag 4 van het centraal examen biologie vwo 2026 – tijdvak 2. Deze vraag is onderdeel van Opwinding door kattenkruid, en is 2 punten waard.
Je kunt hier zelf het antwoord invullen en vervolgens direct de uitwerking en uitleg bekijken.
Daarnaast kun je:
