Leerdoelen
•Je kunt uitleggen wat watergebruik betekent.
•Je kunt uitleggen hoe waterwinning plaatsvindt in Hoog-Nederland.
•Je kunt uitleggen hoe waterwinning plaatsvindt in Laag-Nederland.
Wat is watergebruik?
Watergebruik is de hoeveelheid water die huishoudens, landbouw en industrie in een bepaalde periode gebruiken. Over het algemeen geldt: hoe hoger de welvaart in een land, hoe meer water er wordt gebruikt. Dit komt vaak door een luxere levensstijl.
Denk bijvoorbeeld aan:
•water in het huishouden: voor de vaatwasser en de wasmachine;
•water in de landbouw: voor het besproeien van landbouwgewassen;
•water in de industrie: voor het maken van kleding, waar veel water bij nodig is.
Waterwinning
Om aan water te komen, doen we aan waterwinning. Dit is het oppompen of op een andere manier verzamelen van water voor gebruik, bijvoorbeeld als drinkwater. Nederland is op te delen in twee gebieden voor waterwinning: Hoog-Nederland en Laag-Nederland.
Hoog-Nederland en Laag-Nederland
•Hoog-Nederland: dit zijn gebieden die boven het gemiddelde zeeniveau van de Noordzee liggen (boven NAP). Hoog-Nederland bestaat vooral uit zandgronden en rondom de rivieren uit rivierklei.
•Laag-Nederland: dit zijn gebieden die onder het gemiddelde zeeniveau van de Noordzee liggen (onder NAP). Deze gebieden bestaan vooral uit zeeklei en uit veen.
Waterwinning in Hoog-Nederland
In Hoog-Nederland zakt regenwater langzaam de grond in. Omdat de grond hier veel zand bevat, kan het water gemakkelijk infiltreren. Het zand filtert een deel van de bacteriën en vervuiling al uit het water. Zand heeft dus een hele goede filterende werking. Hierdoor is het grondwater al relatief schoon.
Dit grondwater pompen we op en zuiveren we vervolgens verder. Omdat het water al relatief schoon is door de natuurlijke filtering van het zand, is dit proces vrij eenvoudig.
Ongeveer zestig procent van het Nederlandse drinkwater is grondwater uit Hoog-Nederland.
Waterwinning in Laag-Nederland
In Laag-Nederland ziet waterwinning er anders uit. Hier is veel brak water, water met een hoog zoutgehalte dat niet geschikt is als drinkwater. Daarom wordt in Laag-Nederland vooral oppervlaktewater gewonnen, oftewel water uit rivieren en meren.
Oppervlaktewater is vaak minder schoon dan grondwater, omdat het niet door zand is gefilterd. Het kost daardoor meer tijd en geld om dit water drinkbaar te maken. Er zijn twee belangrijke manieren om oppervlaktewater schoon genoeg te maken:
Filtering in de Noordzeeduinen
Oppervlaktewater, bijvoorbeeld uit rivieren, wordt via grote buizen naar de duinen getransporteerd. Daar laten we het filteren door het duinzand. De duinen bestaan voor een groot deel uit zand, en dit zand filtert bacteriën en andere vervuiling uit het water. Het gefilterde duinwater wordt vervolgens opgepompt en verder gezuiverd. Zo zorgt het zand, net als in Hoog-Nederland, ervoor dat het water schoner wordt.
Opslag in spaarbekkens
Een andere manier is de opslag in spaarbekkens. Dit zijn grote plassen waar het water relatief stilstaat. Wanneer water stilstaat, zakt vuiligheid langzaam naar de bodem. Ook de planten in het water kunnen bacteriën uit het water filteren. Dit is dus een natuurlijke manier van zuivering. Het water dat overblijft, kan vervolgens worden opgepompt en verder worden gezuiverd.
Een bekend voorbeeld hiervan is natuurgebied de Biesbosch, waar spaarbekkens worden gebruikt om water te zuiveren.
Ongeveer veertig procent van het Nederlandse drinkwater is afkomstig uit oppervlaktewater dat op een van deze twee manieren is gefilterd.
Uitdagingen voor ons drinkwater
De waterkwaliteit en de beschikbaarheid van water zijn van groot belang. In Nederland staat de waterkwaliteit echter onder druk. Nederland is de benedenloop van de rivieren; dit betekent dat het water al door meerdere landen heeft gestroomd voordat het Nederland bereikt.
Het water is vaak vervuild door:
•industrie in andere landen;
•landbouw;
•huishoudens.
Voordat het gefilterd wordt, bevat het water veel bestrijdingsmiddelen, medicijnresten en chemische stoffen. De kwaliteit van het water is hierdoor lager dan de Europese richtlijnen toestaan. Hoewel we deze stoffen tot nu toe goed kunnen filteren, wordt het proces om het water schoon te maken steeds moeilijker en duurder.
Daarnaast gebruiken we veel grondwater. Omdat we zoveel water oppompen, wordt het minder snel aangevuld dan dat we het gebruiken. Regenwater zakt wel weer de grond in, maar dit gaat niet zo snel als de snelheid waarmee wij het oppompen. Hierdoor komt er in de grond steeds minder water beschikbaar.
Nederland staat dus voor een steeds grotere uitdaging: ons oppervlaktewater is vaak te vies en steeds moeilijker te zuiveren, en er is steeds minder grondwater beschikbaar.
Waar komt ons drinkwater vandaan?
Os drinkwater in Nederland op twee manieren binnen:
•Ongeveer zestig procent van ons drinkwater komt van grondwaterwinning in Hoog-Nederland.
•De overige veertig procent is afkomstig uit oppervlaktewater, dat vervolgens wordt gefilterd via de duinen (zoals de Noordzeeduinen) of in spaarbekkens (zoals in de Biesbosch).
Op deze manier zuiveren en filteren we ons water voldoende om het als drinkwater te kunnen gebruiken.
