Overstromingsrisico's van rivieren

Leerdoelen

•Je kunt uitleggen wat de (nadelige) gevolgen zijn van de regulering van rivieren in Nederland.

•Je weet wat de gevolgen zijn van het intensieve ruimtegebruik in Nederland (verstedelijking, grootschalige landbouw) voor de waterstand van rivieren.

Overstromingsrisico's en ruimtegebruik in Nederland

Intensief ruimtegebruik

In Nederland is er sprake van intensief ruimtegebruik door verstedelijking en grootschalige landbouw. Steden breiden uit, wat leidt tot verstening: de aanleg van wegen, gebouwen en stoepen. Hierdoor kan regenwater niet in de grond zakken en moet het via riolen worden afgevoerd. Dit vermindert de grondwaterstand en verhoogt het risico op overstromingen.

Landbouw en Waterbeheer

De landbouw in Nederland vereist vaak ontbossing en het verwijderen van natuurlijke waterlopen. Ruilverkaveling heeft geleid tot rechte sloten in plaats van kronkelende beekjes, wat de afvoer van water versnelt. Dit intensieve gebruik van water voor irrigatie draagt bij aan een hoge waterconsumptie in de landbouw.

Gevolgen van verstening en regulering

Verstening en vertragingstijd

Door verstening en snelle afvoer via sloten en riolen is de vertragingstijd van neerslag korter. Dit betekent dat regenwater snel in rivieren terechtkomt, wat kan leiden tot piekafvoeren en overstromingen.

Rivierregulering

Rivieren worden gereguleerd met dijken, kanalen, sluizen en kribben om de waterstand te beheersen. Dit legt het landschap vast en beperkt de ruimtelijke inrichting. Harde oevers zorgen voor een hogere stroomsnelheid en snelle afvoer naar zee, maar beperken de toevoer van grondwater. Zachte oevers zorgen voor een lage stroomsnelheid en een zijdelingse toestroom van grondwater.

Klimaatverandering en Overstromingsrisico's

Invloed van Klimaatverandering

Klimaatverandering leidt tot meer neerslag en smeltwater, wat de piekafvoeren in rivieren verhoogt. Dit maakt het regime van rivieren onregelmatiger. Smeltend landijs verhoogt de zeespiegel, wat de afvoer van rivierwater bemoeilijkt en kan leiden tot verzilting van de bodem.

Maatregelen en lokale acties

Ruimte voor de rivier

Na overstromingen in 1993 en 1995 is het beleid veranderd naar het geven van meer ruimte voor de rivier. Dit omvat het creëren van noodoverloopgebieden en het aanpassen van stedelijke gebieden om water op te vangen en te bergen.

Lokale Acties: Tegelswippen

Tegelswippen is een lokale actie waarbij tuintegels worden vervangen door planten. Dit verlengt de vertragingstijd van neerslag, waardoor het risico op overstromingen afneemt. Als hele straten of buurten meedoen, kan dit een groot effect hebben.

Conclusie

Het intensieve ruimtegebruik, de regulering van rivieren en klimaatverandering dragen bij aan de overstromingsrisico's in Nederland. Lokale acties zoals tegelswippen kunnen helpen deze risico's te verminderen door de natuurlijke waterafvoer te verbeteren.