Leerdoelen
•Je kunt uitleggen welke technologische ontwikkelingen de wereldeconomie sinds 1990 sterk hebben beïnvloed.
•Je kunt de samenhang tussen de technologische ontwikkelingen en globalisering uitleggen.
•Je kunt de economische, politieke, sociale en culturele gevolgen van globalisering benoemen.
Globalisering
De wereld lijkt steeds kleiner te worden. Dit fenomeen noemen we globalisering. Globalisering staat voor de toename van de verwevenheid van mensen en delen van de wereld. Deze verwevenheid wordt groter op verschillende gebieden, ook wel dimensies genoemd. Jouw wereld groeit misschien wel, omdat je met meer mensen en culturen in aanraking komt. Tegelijkertijd lijkt contact en handel makkelijker, waardoor de wereld juist dichterbij en kleiner voelt.
Dimensies van globalisering
Globalisering manifesteert zich op vier belangrijke dimensies:
•Economische dimensie: handel is wereldwijd geworden. Wij importeren producten uit landen als China en exporteren onze eigen producten en kennis naar andere delen van de wereld. Dit heeft geleid tot een enorme toename van de wereldhandel.
•Sociale dimensie: mensen migreren vaker en gemakkelijker. Er komen mensen naar Nederland, en Nederlanders verhuizen naar het buitenland. De onderlinge verwevenheid tussen mensen over de grenzen heen wordt hierdoor steeds groter.
•Culturele dimensie: cultuurelementen vermengen zich. Denk aan muziek, mode, voedsel en ideeën die zich verspreiden over de wereld. Invloeden van overal vinden een plek in jouw cultuur, en omgekeerd.
•Politieke dimensie: onze leefwereld wordt ook bepaald door besluiten die elders worden genomen. Organisaties zoals de Europese Unie stellen regels op waaraan lidstaten zich moeten houden. Wereldhandelsverdragen zijn afspraken die de verwevenheid op politiek gebied vergroten. Er zijn echter ook tegenreacties, zoals weerstand tegen de EU (denk aan de Brexit), handelsoorlogen (bijvoorbeeld tussen de Verenigde Staten en China) of handelsbeperkingen, waarbij landen of bedrijven geen goederen meer aan elkaar mogen leveren.
Tijd-ruimtecompressie
Het idee dat de wereld 'krimpt' wordt samengevat in het begrip tijd-ruimtecompressie. Dit is geen oorzaak, maar een concept dat helpt om de processen van globalisering te begrijpen. Tijd-ruimtecompressie betekent dat het minder tijd en moeite kost om andere delen van de wereld te bereiken. Hierdoor lijkt de wereld 'in elkaar gedrukt', oftewel kleiner. Het gemak waarmee je tegenwoordig snel aan de andere kant van de wereld kunt zijn, is kenmerkend voor tijd-ruimtecompressie
Oorzaken van tijd-ruimtecompressie
De wereld lijkt kleiner geworden door een reeks technologische ontwikkelingen die transport, reizen en communicatie sinds 1990 veel goedkoper en beter hebben gemaakt.
Verbeterd transport
Vroeger werden goederen vaak los en in diverse maten op schepen geladen. Tegenwoordig gebeurt dit bijna allemaal in gestandaardiseerde containers. Deze containers kunnen gemakkelijk van schip naar vrachtwagen of trein worden overgeladen, wat het transport van goederen over de hele wereld enorm heeft vereenvoudigd en versneld.
Makkelijker en goedkoper reizen
Reizen is de laatste decennia ook veel toegankelijker geworden. Een weekendje naar Londen voor een voetbalwedstrijd of concert is voor veel mensen een realistische optie. Wat voorheen een lange en dure reis was, is nu relatief snel en betaalbaar. Dit komt mede doordat meer mensen reizen, wat de prijzen drukt.
Revolutionaire communicatie en data-uitwisseling
De grootste veranderingen zijn misschien wel zichtbaar in communicatie en data-uitwisseling. Telefonie kost bijna niets meer en iedereen heeft een mobiele telefoon. Het internet heeft een enorme versnelling en vergemakkelijking van communicatie over de hele wereld teweeggebracht. Met een paar muisklikken kun je communiceren met vrienden in Nieuw-Zeeland, of opdrachten plaatsen bij bedrijven in China. Dit was dertig jaar geleden ondenkbaar.
Gevolgen van tijd-ruimtecompressie
De technologische vooruitgang heeft verstrekkende gevolgen voor hoe we de wereld ervaren
Verandering in relatieve ligging en afstand
Hoewel de absolute ligging van steden en landen niet verandert, verandert wel de relatieve ligging. Dit verwijst naar de ligging ten opzichte van economische centra, vervoersassen, havens (mainports) of vliegvelden. De aanwezigheid van dergelijke infrastructuur is cruciaal voor het economisch succes van een stad of land. Ook de relatieve afstand krimpt: de moeite die je moet doen om van A naar B te komen, of om je spullen van A naar B te krijgen, wordt kleiner.
Grenzen vervagen
Door de toegenomen verwevenheid vervagen grenzen. Een duidelijk voorbeeld hiervan zijn de binnengrenzen binnen de Europese Unie, waar je geen paspoort meer hoeft te laten zien om van het ene naar het andere land te reizen. Dit geldt zowel voor personen (vrij verkeer) als voor goederen, die niet meer allemaal gecontroleerd worden. Maar ook normen en waarden vervagen. Ideeën over democratie of persoonlijke vrijheid verspreiden zich sneller over de wereld. We zien hoe andere culturen omgaan met bepaalde zaken en nemen al dan niet elementen over. Vooral de snelheid waarmee meningen zich verspreiden is opmerkelijk, zoals de meningen van president Trump die snel wereldwijd bekend werden.
Vervaging van culturele grenzen
Invloeden uit één cultuur vinden hun weg naar andere culturen. Dit wordt vaak omschreven als verwestering of amerikanisering, waarbij westerse of Amerikaanse culturele elementen wereldwijd populair worden. Denk aan fastfoodketens, films of muziek die overal ter wereld te vinden zijn.
Voordelen en nadelen van globalisering
Globalisering en de toegenomen verwevenheid hebben zowel positieve als negatieve effecten. Vaak zijn de voordelen en nadelen ongelijk verdeeld over verschillende groepen mensen. Deze voor- en nadelen kunnen optreden binnen dezelfde dimensie. Zo kan de welvaart op economisch gebied toenemen, maar de verdeling hiervan kan ongelijk zijn. Een voordeel kan zijn dat de welvaart stijgt, maar een nadeel kan zijn dat we cultureel gezien meer te maken krijgen met invloeden die we minder waarderen. Het kan ook zijn dat een voordeel op de ene dimensie (bijvoorbeeld economische welvaart) gepaard gaat met een nadeel op een andere dimensie (bijvoorbeeld politieke soevereiniteit door besluiten in Brussel).
Afstandsverval blijft een factor
Ondanks dat de wereld door tijd-ruimtecompressie kleiner lijkt te worden, blijft het fenomeen afstandsverval een rol spelen. Afstandsverval betekent dat interactie (uitwisseling) afneemt naarmate de afstand toeneemt. Dit is vooral relevant bij:
•Grote, zware of zeer frequent gebruikte goederen, waarvoor transportkosten over grote afstanden nog steeds aanzienlijk kunnen zijn.
•Interactie tussen personen of bedrijfsonderdelen waarbij face-to-face contact essentieel is en niet volledig kan worden vervangen door digitale communicatie zoals Teams of Zoom. Hoewel de relatieve afstand kleiner wordt, blijft de absolute afstand dus in sommige gevallen bepalend voor de intensiteit van de interactie.
Waarom jouw opa en oma niet online in China kochten
Stel je voor dat je deze vraag krijgt op je aardrijkskunde-examen. Je kunt dan een uitgebreid antwoord geven op basis van de begrippen die we hebben besproken: De redenen waarom jij nu gemakkelijk spullen online uit China kunt kopen, terwijl je opa en oma dit niet konden, zijn complex en omvatten meerdere dimensies van globalisering:
•Communicatietechnologie: vroeger was het internet niet algemeen beschikbaar en telefoneren over lange afstanden was duur en omslachtig. Nu kun je met een paar klikken producten bestellen en communiceren met de verkoper.
•Taalbarrière: de taalbarrière was veel groter. Er waren weinig Chinezen die Engels spraken en andersom. De digitale wereld maakt vertalingen eenvoudiger.
•Transport: transport duurde lang, was ingewikkeld en moeilijk te regelen. Door de containerisatie en verbeterde logistiek is het nu veel sneller en efficiënter.
•Politieke toegankelijkheid: China was tot ver in de jaren negentig grotendeels ontoegankelijk voor buitenlandse handel en een gesloten land. Politieke hervormingen hebben het land veel meer opengesteld voor de wereldeconomie.
Al deze factoren, die bijdragen aan tijd-ruimtecompressie, hebben ervoor gezorgd dat China 'dichterbij' is komen te liggen voor de consument, waardoor jij gemakkelijk online aankopen kunt doen, iets wat voor eerdere generaties onmogelijk was.
