Leerdoelen
•Je kunt uitleggen welke positie Brazilië inneemt in Zuid-Amerika en de wereld.
•Je kunt uitleggen hoe die rol zich heeft ontwikkeld sinds 1990.
Economische oriëntatie en handelsrelaties
Sinds 1990, de start van de globalisering, heeft Brazilië een duidelijke verschuiving gemaakt in zijn economische en politieke oriëntatie.
Brazilië is een grote exporteur van goederen. Handelsrelaties zijn dus belangrijk voor het land. Het land exporteert veel:
•Grondstoffen en landbouwproducten.
•Hoogwaardige industriële en consumentenproducten.
•Gespecialiseerde diensten, zoals advies, financiële en zakelijke dienstverlening.
Toch is Brazilië voor slechts 25% van zijn bruto nationaal product (bnp) afhankelijk van de export. Dit komt doordat Brazilië een zeer groot land is met meer dan 200 miljoen inwoners, wat zorgt voor een enorme binnenlandse afzetmarkt. De welvaart in Brazilië stijgt bovendien, wat de binnenlandse vraag verder stimuleert.
In het verleden was Brazilië sterk gericht op de Verenigde Staten en Europa, niet alleen voor handelsrelaties, maar ook voor politieke relaties. Het land wilde deel uitmaken van de groep centrumlanden. Echter, sinds 1990 heeft Brazilië zich meer georiënteerd op Zuid-Amerikaanse landen en China. De export van grondstoffen naar China voor zijn industrie is enorm toegenomen. Tegelijkertijd is de welvaart in andere Zuid-Amerikaanse landen gestegen, wat ze tot belangrijke afzetmarkten maakt.
Het toenemen van de export naar andere Zuid-Amerikaanse landen en China heeft gevolgen voor Brazilië:
•Het leidde tot de oprichting van een handelsverband: UNASUR. Dit is een economische en politieke samenwerking.
•De buitenlandse investeringen in Brazilië nemen toe: de afgelopen tien jaar komen steeds meer investeringen uit China.
Deze global shift – de verandering van een oriëntatie op de Atlantische wereld naar een focus op Zuid-Amerika en Azië – is een kenmerk van de huidige Braziliaanse strategie.
Politieke verschuivingen en strategische allianties
De veranderende economische oriëntatie heeft ook geleid tot een nieuwe politieke benadering van de wereld.
•Brazilië zoekt meer relaties binnen Zuid-Amerika: dit doen ze niet alleen met welvarende exportlanden, maar ook met grondstofleveranciers. Dit zijn landen die belangrijke grondstoffen leveren. Er zijn steeds meer gezamenlijke infrastructuurprojecten, die essentieel zijn voor het transport van producten en grondstoffen. Dit creëert meer gedeelde belangen.
•Brazilië investeert ook steeds vaker in Afrikaanse landen: deze landen dienen als leveranciers van grondstoffen, maar vormen met hun groeiende welvaart ook een toenemende afzetmarkt voor Braziliaanse producten.
•Relaties met (groeiende) afzetmarkten zijn belangrijk en worden wereldwijd nagestreefd: zo vormt Brazilië banden door samenwerking met economische verbanden zoals de ASEAN (Organisatie van Zuidoost-Aziatische landen).
•Deze uitgebreide handelsrelaties en gedeelde belangen leiden tot sterkere politieke banden met landen als China, Rusland en Iran: Brazilië neemt hiermee een steeds onafhankelijkere positie in ten opzichte van de VS en Europa, waar het vroeger veel meer naar opkeek. Het onderhoudt zelfs goede betrekkingen met landen die in Europa en de VS kritisch worden bekeken.
•Brazilië positioneert zich steeds vaker als belangenbehartiger van armere landen: dit zijn de semi-periferie- en periferielanden, die buiten de Triade (Noord-Amerika, West-Europa, Japan) vallen. Samen met China en India is Brazilië een belangrijke aanjager van de BRICS-landen (Brazilië, Rusland, India, China, Zuid-Afrika). Wat begon als een groep landen met groeiende economieën, ontwikkelt zich nu tot een invloedrijke politieke organisatie waar steeds meer landen zich bij willen aansluiten.
Infrastructuur als strategisch instrument
De behoefte aan infrastructuur om de stijgende handel te faciliteren, is een belangrijke factor in Brazilië's strategie. Goede verbindingen zorgen ervoor dat producten de afzetmarkten bereiken en grondstoffen de industrieën. Dit is de reden waarom Brazilië investeert in grote, grensoverschrijdende projecten.
De interoceaanse route
Bij Brazilië's strategie hoort de aanleg van de interoceaanse route. Deze route moet een directe verbinding leggen tussen de Atlantische en Stille Oceaan, wat van groot belang is voor de handel.
De handel van Brazilië met China is sinds 2000 meer dan vertienvoudigd. Dit betekent dat er aanzienlijk meer transport nodig is over de Stille Oceaan. Brazilië heeft echter geen kustlijn aan de Stille Oceaan. Het land heeft daarom een groot belang bij goede verbindingen met havens aan de westkust van Zuid-Amerika.
De grootste uitdaging hiervoor is het Andesgebergte, dat een natuurlijke barrière vormt en transport enorm bemoeilijkt. De kortste en laagste passen, die het makkelijkst te passeren zijn, bevinden zich in Ecuador en Peru. Hierdoor kiest Brazilië ervoor om Ecuador en Peru te betrekken bij de aanleg van de interoceaanse route.
