Wat zijn druk en rek in de aardkorst?

Druk en rek zijn krachten die in de aardkorst werken als gevolg van de beweging van tektonische platen.

• Druk ontstaat wanneer platen naar elkaar toe bewegen (convergente plaatbeweging). Hierdoor wordt het gesteente samengeperst.
• Rek ontstaat wanneer platen van elkaar af bewegen (divergente plaatbeweging) of langs elkaar schuiven (transforme plaatbeweging). Hierdoor wordt het gesteente uitgerekt of gescheurd.

Deze krachten leiden tot verschillende geologische verschijnselen in de aardkorst:

1. Plooiingsgebergten: Deze ontstaan door hoge druk bij convergente plaatbewegingen. Gesteentelagen worden samengeperst en omhoog geplooid. De mate van plooiing wordt beïnvloed door factoren zoals het soort gesteente, de druk en de temperatuur. Een voorbeeld hiervan is de Himalaya, ontstaan door de botsing van de Indische en Euraziatische plaat.
2. Breukgebergten: Deze ontstaan door rek bij divergente of transforme plaatbewegingen. De aardkorst scheurt en er ontstaan breuken. Delen van de korst kunnen omhoog bewegen (horsten) of omlaag zakken (slenken).
3. Subductie en vulkanisme: Wanneer een zwaardere oceanische plaat en een lichtere continentale plaat naar elkaar toe bewegen, duikt de oceanische plaat onder de continentale plaat. Dit proces heet subductie. De wrijving tussen de platen bouwt enorme spanning op, wat leidt tot aardbevingen. Terwijl de oceanische plaat dieper zakt, verhoogt de temperatuur en druk, waardoor het gesteente smelt en magma ontstaat. Dit magma stijgt op en veroorzaakt vulkanisme.
4. Explosieve vulkaanuitbarstingen: Stratovulkanen, vaak geassocieerd met subductiezones, staan bekend om hun explosieve uitbarstingen. Dit komt doordat de oceanische plaat water en sediment meeneemt de diepte in. Het water verlaagt het smeltpunt van het gesteente. Het resulterende magma is stroperig (heeft een hoge viscositeit) door de aanwezigheid van gesmolten sediment en waterdamp. Gassen (luchtbellen) kunnen hierdoor moeilijk ontsnappen en hopen zich op, waardoor de druk in de magmakamer enorm toeneemt. Wanneer deze druk te hoog wordt, volgt een zeer explosieve uitbarsting, waarbij aswolken, vulkanische bommen en pyroclastische stromen vrijkomen.