Wanneer is er sprake van marktfalen?

Marktfalen houdt in dat de vrije markt er niet in slaagt om middelen efficiënt toe te wijzen, waardoor de uitkomst van de markt niet optimaal is voor de samenleving als geheel. Dit komt doordat een perfecte markt, zoals die in theorie bestaat, in de praktijk vol imperfecties zit.

Je weet dat er sprake is van marktfalen in de volgende situaties:

• Externe effecten: Dit zijn kosten of baten voor derden die niet betrokken zijn bij de productie of consumptie van een goed of dienst. Een voorbeeld van een negatief extern effect is milieuvervuiling door CO2-uitstoot van benzine, waarvan de kosten niet in de prijs zijn meegenomen. Een positief extern effect is bijvoorbeeld vaccinaties, die niet alleen de gevaccineerde beschermen, maar ook de verspreiding van ziekten in de samenleving verminderen.
• Collectieve goederen: Dit zijn goederen of diensten waar iedereen gebruik van kan maken en niemand van uitgesloten kan worden, zoals straatverlichting, dijken of gezondheidszorg. De markt produceert deze vaak niet voldoende, omdat het moeilijk is om mensen ervoor te laten betalen (het 'free-rider'-probleem). Ze worden vaak als te belangrijk beschouwd om volledig aan de markt over te laten.
• Machtsconcentratie (Intern falen): Dit gebeurt wanneer één bedrijf (monopolie) of een paar bedrijven (oligopolie) te veel marktmacht hebben, bijvoorbeeld door fusies of overnames. Hierdoor kunnen ze prijzen te hoog maken of de kwaliteit verlagen, wat niet efficiënt is en resulteert in een krimp van het consumentensurplus.
• Asymmetrische informatie: Dit treedt op wanneer de ene partij meer of betere informatie heeft dan de andere partij in een transactie. Dit kan leiden tot ongunstige transacties of het niet tot stand komen van transacties die wel voordelig zouden zijn. Denk bijvoorbeeld aan de aankoop van een tweedehands auto, waarbij de verkoper meer weet over de staat van de auto dan de koper, of bij verzekeringen, waarbij de verzekerde meer weet over zijn eigen risico dan de verzekeraar.