Wat zijn de juridische vormen van samenleven?

De juridische vormen van samenleven zijn manieren waarop mensen hun relatie wettelijk kunnen vastleggen, wat specifieke rechten en plichten met zich meebrengt. Deze vormen zijn gebaseerd op het concept van een overeenkomst en creëren vaak een juridische verwantschap.

Wat is een overeenkomst?

Een overeenkomst is een afspraak tussen twee of meer partijen die rechten en plichten schept. Binnen de context van samenleven en familie zijn er belangrijke overeenkomsten zoals het samenlevingscontract, het geregistreerd partnerschap en het huwelijk. Dit zijn allemaal vormen van overeenkomsten die juridische gevolgen hebben voor de betrokkenen.

Wat is verwantschap?

Verwantschap duidt op een band tussen personen, die biologisch of juridisch kan zijn. Juridische verwantschap wordt vaak vastgelegd door middel van de eerdergenoemde overeenkomsten en heeft consequenties op gebieden zoals erfrecht en ouderlijk gezag.

De belangrijkste juridische samenlevingsvormen

1. Het Samenlevingscontract Dit is een overeenkomst die je met je partner afsluit als je samenwoont zonder getrouwd te zijn of een geregistreerd partnerschap te hebben. Het is een flexibele manier om afspraken vast te leggen over bijvoorbeeld de verdeling van kosten, bezittingen en schulden.

   • Erfgenaamschap: Je bent niet automatisch elkaars erfgenaam. Hiervoor is een apart testament nodig.
   • Ouderlijk gezag: Als er kinderen worden geboren, blijft het ouderlijk gezag in eerste instantie bij de moeder. De vader moet dit zelf bij de gemeente regelen.
   • Beëindiging: Het contract is relatief eenvoudig te beëindigen zodra je niet meer samenwoont; hiervoor hoef je niet naar een notaris of rechter.

2. Het Geregistreerd Partnerschap Dit is een wettelijke vorm van samenleven die sterk lijkt op een huwelijk.

   • Ouderlijk gezag en erfgenaamschap: Je bent automatisch elkaars erfgenaam en beide ouders hebben automatisch het ouderlijk gezag over eventuele kinderen.
   • Formaliteiten: Je hoeft niet officieel 'ja' te zeggen, hoewel dit in de praktijk vaak wel gebeurt.
   • Beëindiging: Kan via een notaris als er geen minderjarige kinderen zijn. Als er wel minderjarige kinderen zijn, moet je naar de rechter voor een ouderschapsplan en afspraken over alimentatie.

3. Het Huwelijk Dit is de meest traditionele en formele wettelijke verbintenis.

   • Ouderlijk gezag en erfgenaamschap: Je bent automatisch elkaars erfgenaam en beide ouders hebben automatisch het ouderlijk gezag over de kinderen.
   • Formaliteiten: Bij een huwelijk moet je officieel 'ja' zeggen.
   • Beëindiging: Een huwelijk moet altijd via een rechter worden beëindigd, ongeacht of er minderjarige kinderen zijn.
   • Scheiding van tafel en bed: Een unieke optie is de mogelijkheid tot een scheiding van tafel en bed, waarbij je juridisch getrouwd blijft, maar niet meer samenwoont.

Een belangrijk gemeenschappelijk aspect van het huwelijk en het geregistreerd partnerschap is dat, tenzij anders overeengekomen, er sprake is van een beperkte gemeenschap van goederen. Dit betekent dat bezittingen en schulden die vóór het huwelijk of partnerschap zijn ontstaan, privé blijven, terwijl alles wat tijdens de verbintenis wordt opgebouwd, gemeenschappelijk is.

Schenken en Erven: de financiële kant van verwantschap en overeenkomsten

Deze onderwerpen zijn onlosmakelijk verbonden met overeenkomsten en verwantschap.

• Schenken: Een schenking is een 'overeenkomst om niet', een manier om tijdens je leven al vermogen over te dragen aan anderen, vaak aan familieleden.
• Erven: Erven vindt plaats na iemands overlijden. De wet regelt wie de erfgenamen zijn, en deze regels zijn sterk gebaseerd op verwantschap. Door een huwelijk of geregistreerd partnerschap word je automatisch erfgenaam van je partner. Zonder deze overeenkomsten, of zonder testament, kan de erfenis anders verdeeld worden.