Een Lewisstructuur is een gedetailleerde weergave van de verdeling van valentie-elektronen in een molecuul of ion. Het toont niet alleen de covalente bindingen tussen atomen, maar ook de ongebonden elektronenparen en eventuele formele ladingen. Het hoofddoel is om te laten zien hoe atomen de edelgasconfiguratie (octetregel van 8 elektronen, of duetregel van 2 elektronen voor waterstof) proberen te bereiken voor stabiliteit.
Hier zijn de stappen om een Lewisstructuur op te stellen:
-
Teken de structuurformule en bepaal het centrale atoom:
- Teken eerst de basisstructuur van het molecuul, rekening houdend met de covalentie van elk atoom (het aantal bindingen dat een atoom meestal vormt).
- Het centrale atoom is meestal het minst elektronegatieve atoom (behalve waterstof, dat nooit centraal is). Verbind het centrale atoom met de andere atomen met enkelvoudige bindingen.
-
Tel het totale aantal valentie-elektronen:
- Tel de valentie-elektronen van elk atoom in het molecuul of ion.
- Voor een negatief geladen ion tel je extra elektronen op (bijvoorbeeld, voor CNO− tel je 1 elektron op).
- Voor een positief geladen ion trek je elektronen af.
-
Bepaal het aantal elektronen dat nodig is voor octetten/duetten:
- Tel hoeveel elektronen elk atoom nodig heeft om aan de octetregel (8 elektronen) of duetregel (2 elektronen voor waterstof) te voldoen. Tel deze bij elkaar op voor het totale benodigde aantal.
-
Bereken het aantal bindingselektronen en bindingsparen:
- Trek het totale aantal valentie-elektronen (stap 2) af van het totale aantal benodigde elektronen (stap 3). Dit verschil is het aantal elektronen dat in bindingen zit.
- Deel dit aantal door twee om het aantal bindingsparen (streepjes) te krijgen.
-
Bereken het aantal ongebonden elektronenparen:
- Trek het aantal bindingselektronen (uit stap 4) af van het totale aantal valentie-elektronen (uit stap 2). Dit zijn de ongebonden elektronen.
- Deel dit aantal door twee om het aantal ongebonden elektronenparen (puntjes) te krijgen.
-
Plaats de ongebonden elektronenparen en controleer de octetregel:
- Plaats de berekende ongebonden elektronenparen op de atomen, beginnend bij de buitenste atomen, totdat elk atoom (behalve waterstof) aan de octetregel voldoet. Plaats daarna eventuele overgebleven elektronenparen op het centrale atoom.
- Als na het plaatsen van alle vrije elektronenparen een atoom (vooral het centrale atoom) nog steeds niet aan de octetregel voldoet, dan moeten er dubbele of driedubbele bindingen worden gevormd. Verschuif een vrij elektronenpaar van een naburig atoom (dat wel een octet heeft) naar een binding tussen de twee atomen.
-
Controleer het totale aantal gebruikte elektronen:
- Tel alle elektronen in bindingen en vrije elektronenparen in je getekende Lewisstructuur. Dit aantal moet precies gelijk zijn aan het totale aantal valentie-elektronen dat je in stap 2 hebt berekend. Als dit niet klopt, is de structuur incorrect.
Voorbeeld: Het cyanate-ion (CNO−)
Laten we deze stappen toepassen op het cyanate-ion (CNO−).
-
Structuurformule en centraal atoom: Koolstof (C) is het centrale atoom. De basisstructuur is O−C−N.
-
Totaal aantal valentie-elektronen:
- Koolstof (C): 4 valentie-elektronen
- Stikstof (N): 5 valentie-elektronen
- Zuurstof (O): 6 valentie-elektronen
- Negatieve lading (-1): +1 elektron
- Totaal: 4+5+6+1=16 valentie-elektronen.
-
Aantal elektronen nodig voor octetten/duetten:
- O: 8 elektronen
- C: 8 elektronen
- N: 8 elektronen
- Totaal nodig: 8+8+8=24 elektronen.
-
Aantal bindingselektronen en bindingsparen:
- Tekort aan elektronen (bindingselektronen): 24−16=8 elektronen.
- Aantal bindingsparen: 8÷2=4 bindingsparen.
-
Aantal ongebonden elektronenparen:
- Ongebonden elektronen: 16−8=8 elektronen.
- Aantal ongebonden elektronenparen: 8÷2=4 ongebonden elektronenparen.
-
Plaatsen en controleren:
- We hebben 4 bindingsparen en 4 ongebonden elektronenparen.
- Begin met de enkelvoudige bindingen (O−C−N), dit zijn 2 bindingsparen. Er blijven 4−2=2 bindingsparen over om dubbele of driedubbele bindingen te vormen.
- Plaats de 4 ongebonden elektronenparen. Als we 2 op O en 2 op N plaatsen, dan heeft O 2 vrije paren en 1 binding (6 elektronen), N heeft 2 vrije paren en 1 binding (6 elektronen). C heeft 2 bindingen (4 elektronen). Niemand voldoet aan octet.
- Om de octetregel te voldoen, moeten we de resterende 2 bindingsparen vormen. Als we van O een vrij elektronenpaar omzetten in een binding met C, en van N een vrij elektronenpaar omzetten in een binding met C, krijgen we O=C=N.
- Zuurstof (O): 1 dubbele binding (4 elektronen) + 2 vrije elektronenparen (4 elektronen) = 8 elektronen (voldoet).
- Koolstof (C): 1 dubbele binding met O (4 elektronen) + 1 dubbele binding met N (4 elektronen) = 8 elektronen (voldoet).
- Stikstof (N): 1 dubbele binding (4 elektronen) + 2 vrije elektronenparen (4 elektronen) = 8 elektronen (voldoet).
- Nu voldoen alle atomen aan de octetregel.
-
Controleer het totale aantal gebruikte elektronen:
- 2 dubbele bindingen = 2×4=8 bindingselektronen.
- 2 vrije elektronenparen op O = 4 elektronen.
- 2 vrije elektronenparen op N = 4 elektronen.
- Totaal: 8+4+4=16 elektronen.
- Dit komt precies overeen met het berekende aantal valentie-elektronen (stap 2).
Daarom is O=C=N met twee vrije elektronenparen op zuurstof en twee op stikstof de correcte Lewisstructuur voor het cyanate-ion.