Hoe is de Nederlandse staat ontstaan?

De Nederlandse staat, zoals we die nu kennen, is ontstaan uit een lange periode van opstand en strijd tegen het Spaanse gezag, bekend als de Tachtigjarige Oorlog. Hier is een overzicht van de belangrijkste stappen die leidden tot de oprichting van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden:

• Onvrede in de Nederlanden: De zeventien gewesten die de Nederlanden vormden, stonden onder Spaans bestuur van Karel V en later zijn zoon Filips II. Er was veel onvrede door de centralisatiepolitiek (waarbij de vorst meer macht wilde en de gewesten minder), hoge belastingen en de strenge vervolging van protestanten (inquisitie). Filips II was bovendien vaak afwezig, wat de spanningen verder deed oplopen.
• Beeldenstorm (1566): Na het Smeekschrift der Edelen, waarin werd gevraagd om minder strenge vervolgingen, werden deze tijdelijk afgezwakt. Dit leidde tot openbare protestantse bijeenkomsten (hagenpreken) en uiteindelijk tot de Beeldenstorm, waarbij katholieke kerken werden vernield. Als reactie hierop stuurde Filips II de Hertog van Alva naar de Nederlanden om de orde te herstellen.
• Begin van de Opstand (1568): Willem van Oranje begon de Opstand tegen het Spaanse gezag, mede na de onthoofding van edellieden door Alva. Een belangrijk succes voor de opstandelingen was de verovering van Den Briel in 1572 door de watergeuzen.
• Samenwerking en verdeeldheid: De Spaanse Furie, een plundertocht door Spaanse soldaten, leidde tot de Pacificatie van Gent (1576), een samenwerking tussen de gewesten om de Spanjaarden te verdrijven. Door religieuze verschillen ontstonden later echter twee nieuwe verbonden: de Unie van Atrecht (1579), waarbij de zuidelijke gewesten zich verzoenden met Spanje, en de Unie van Utrecht (1579), waarbij de noordelijke gewesten zich verenigden tegen Spanje.
• Afzetting Filips II: Filips II verklaarde Willem van Oranje vogelvrij in 1580. Als reactie hierop zetten de gewesten van de Unie van Utrecht Filips II af als hun vorst met het Plakkaat van Verlathinge (1581). Hiermee erkenden ze hem niet langer als hun heerser.
• Stichting van de Republiek: Na de moord op Willem van Oranje in 1584 en de val van Antwerpen in 1585, besloten de noordelijke gewesten zelfstandig verder te gaan. In 1588 werd de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden uitgeroepen, een unieke staatsvorm zonder koning.
• Vervolg: De Opstand duurde nog tot 1648, toen de Vrede van Münster werd gesloten en Spanje de onafhankelijkheid van de Republiek erkende. Belangrijke figuren in deze periode waren Maurits van Oranje en Frederik Hendrik. Ook werden in deze tijd de Verenigde Oostindische Compagnie (VOC) en de West-Indische Compagnie (WIC) opgericht, die een grote rol speelden in de Nederlandse handel en expansie.