Om de verschillende leesstrategieën te herkennen, is het belangrijk om hun specifieke doel en de bijbehorende acties te begrijpen. Hieronder staat hoe je de belangrijkste strategieën kunt onderscheiden:
-
Oriënterend lezen: Deze strategie herken je wanneer je snel wilt bepalen waar een tekst over gaat en of deze relevant of interessant is voor jouw doel, zonder de hele tekst gedetailleerd te lezen. Je kijkt dan bijvoorbeeld naar de titel, inleiding, tussenkopjes en eventuele afbeeldingen. Een voorbeeld hiervan is wanneer je snel wilt controleren of een wetenschappelijke tekst over het broeikaseffect nuttig is voor jouw werkstuk over duurzame energie.
-
Globaal lezen: Deze strategie pas je toe of herken je wanneer je de belangrijkste onderwerpen, deelonderwerpen en de algemene opbouw van een tekst wilt begrijpen, zonder alle details te lezen. Je leest dan de eerste en laatste zinnen van alinea's, en vaak ook de inleiding en conclusie. Dit doe je bijvoorbeeld als je een nieuwsartikel over verkiezingen hebt gelezen en nu snel de belangrijkste standpunten of onderwerpen wilt weten die besproken worden.
-
Precies lezen (Intensief lezen): Je herkent deze strategie wanneer het cruciaal is om elk detail van een tekst nauwkeurig te begrijpen. Je leest de tekst dan zorgvuldig van begin tot eind. Een goed voorbeeld is het volgen van een recept om een taart te bakken, waarbij elke stap perfect moet worden uitgevoerd om het gewenste resultaat te krijgen.
-
Zoekend lezen (Scannen): Deze strategie gebruik je wanneer je op zoek bent naar zeer specifieke informatie, zoals een bepaalde naam, jaartal, getal of trefwoord, en je deze zo snel mogelijk wilt vinden zonder de hele tekst te lezen. Je speurt dan gericht naar deze specifieke items. Dit doe je bijvoorbeeld als je in een lange tekst over ruimtevaart het exacte jaartal zoekt waarin de eerste mens op de maan landde, of welke landen de meeste medailles hebben gewonnen in een artikel over de Olympische Spelen.
-
Woordraadstrategieën: Deze strategieën pas je toe wanneer je een onbekend woord tegenkomt en de betekenis ervan probeert af te leiden uit de omringende tekst (de context). Je zoekt dan naar aanwijzingen zoals synoniemen, omschrijvingen of voorbeelden binnen dezelfde zin of alinea. Als je bijvoorbeeld het woord 'kenniscentrum' tegenkomt en de zin ervoor de bibliotheek beschrijft als een plek om te leren, te lezen en elkaar te ontmoeten, gebruik je die context om de betekenis af te leiden.