Leerboek - 2 vmbo-t/havo - 8 Burgers & stoommachines

Publiek

Woorden in deze lijst (50)

Origineel

stadhouder: Plaatsvervanger van de koning in een Nederlandse provincie. Na het afzetten van de koning werden de stadhouders door de regenten benoemd. Het waren altijd leden van de familie van Oranje-Nassau.
inhuldigen: Iemand in een plechtigheid aan een nieuwe baan laten beginnen, bijvoorbeeld een koning.
democratische revolutie: Revolutie die als doel heeft om democratie in te voeren.
vorst: Prins, koning of keizer, iedereen die regeert omdat hij bij een bepaalde familie hoort.
macht: Vermogen om anderen te laten doen wat jij wilt.
revolutie: Totale en ingrijpende verandering.
conservatief: Bestaande dingen willen behouden of oude dingen willen terughalen.
democratie: Regering door het volk; een land is democratisch als het volk veel invloed heeft op wat er in een land gebeurt.
burger: Iemand die volop meetelt als lid van een samenleving en gelijkwaardig is aan andere leden van die samenleving: burgers van een stad, burgers van een land.
vrijheid: Kunnen doen wat je zelf wilt. Kunnen gaan en staan waar je wilt. Tegenovergestelde van slavernij en horigheid.
voorrecht: Iets mogen wat een ander niet mag. Beter behandeld worden dan anderen.
edele: Iemand die als grondbezitter voorrechten heeft boven het gewone volk en vaak denkt dat zijn familie uit betere mensen bestaat.
verzet: Ergens tegenin gaan omdat je het er niet mee eens bent.
liberaal: Letterlijk: vrijheidslievend. Een liberaal is aanhanger van de idealen van de democratische revolutie, zoals gelijke rechten voor alle burgers, democratie en een grondwet.
propaganda: Reclame maken voor een manier van denken of een politieke stroming in de hoop daar aanhangers voor te winnen. Propaganda laat alleen de goede kanten van iets zien en spreekt soms niet de waarheid.
kritiek: Kritisch nadenken betekent dat je je eigen oordeel over iets vormt en niet anderen zomaar napraat. Kritiek is vaak een negatief oordeel: je zegt dat iets of iemand niet goed is of het niet goed doet.
opstand: Groot verzet tegen degenen die ergens de baas zijn.
grondwet: Wet waarin de regels voor het regeren en de rechten van burgers zijn opgenomen. Als een land een grondwet heeft, kan een vorst of regering niet zomaar doen wat hij wil.
verkiezingen: Kiezen van vertegenwoordigers of bestuurders door het uitbrengen van stemmen.
volksvertegenwoordiging: Vergadering van door het volk gekozen vertegenwoordigers; hetzelfde als een parlement. Een volksvertegenwoordiging moet wetten goedkeuren en controleren of de regering die wetten goed uitvoert.
parlement: Vergadering van door het volk gekozen vertegenwoordigers; hetzelfde als volksvertegenwoordiging. Een parlement moet wetten goedkeuren en controleren of de regering die wetten goed uitvoert.
minister: Dienaar van een vorst die helpt bij het regeren op een bepaald gebied, bijvoorbeeld het beheren van het geld (financiën) of de contacten met het buitenland (buitenlandse zaken). Na de democratische revoluties werden grondwetten ingevoerd die de macht van koningen afnamen, zodat de ministers de machtigste bestuurders werden.
vertrouwen: Als je gelooft dat een ander iets goed zal doen, dan heb je vertrouwen in diegene.
meerderheid: Het grootste aantal vergeleken met een andere groep die minder groot is (de minderheid). Meestal betekent meerderheid: meer dan de helft.
onderwijs: Overbrengen van kennis en vaardigheden op leerlingen.
openbaar: Bestemd voor iedereen, voor iedereen openstaand en voor iedereen zichtbaar.
Verlichting: Beweging uit de 18de eeuw die wetenschappelijk denken wilde verspreiden en mensen aanmoedigde om hun verstand te gebruiken.
protestant: Christenen die zich hebben afgesplitst van de rooms-katholieke kerk zijn protestanten; ze zijn er sinds de Reformatie van de 16de eeuw.
rooms-katholiek: Christelijke kerk die vanuit Rome geleid wordt door de paus. Tot de Reformatie van de 16de eeuw was de rooms-katholieke kerk de enige. Katholiek betekent ‘algemeen’ en rooms betekent ‘geleid vanuit Rome’.
regering: Groep bestuurders, meestal ministers, die plannen maakt voor nieuwe wetten en bestaande wetten uitvoert.
schoolstrijd: Ruzie in Nederland in de 19de eeuw tussen voorstanders van algemeen openbaar onderwijs en voorstanders van eigen onderwijs voor gelovige mensen.
kiesrecht: Recht om door te stemmen mede te beslissen wie er in de volksvertegenwoordiging of de regering komt.
christendemocraten: Politieke partijen die uitgaan van het christendom; zij zijn vóór christelijke waarden, bijvoorbeeld een traditioneel gezinsleven
waarde: Iets wat mensen zo belangrijk vinden dat ze er veel voor overhebben. Een voorbeeld van een waarde is eerlijkheid.
staat: Gebied binnen grenzen waarover één regering de macht heeft.
gezin: Huishouden van ouders en kinderen.
Industriële Revolutie: Overgang van een samenleving waarin landbouw het belangrijkste middel van bestaan is naar een industriële samenleving.
fabriek: Plaats waar producten worden gemaakt met behulp van mechanisatie.
massa: Grote hoeveelheid, vaak gebruikt voor een grote hoeveelheid mensen.
arbeider: Iemand die zijn brood verdient met eenvoudig werk, bijvoorbeeld in een fabriek.
sociaal probleem: Probleem dat veroorzaakt wordt door armoede en misstanden.
uitbuiten: Ergens zo veel mogelijk aan willen verdienen of ergens zo veel mogelijk voordeel mee behalen. Als je een andere persoon uitbuit, verdien je veel ten koste van die persoon, die hard werkt en er weinig voor krijgt.
concurrentie: Proberen iets beter te doen of goedkoper aan te bieden dan een ander die hetzelfde doet.
socialisme: Politieke beweging die sociale problemen wil oplossen en probeert meer gelijkheid onder de mensen te krijgen, ook als er daardoor minder vrijheid is.
communisme: Politieke beweging van de volgelingen van Karl Marx. Communisten vinden gelijkheid belangrijk en willen die bereiken door veel dingen staatsbezit te maken. Kijk ook bij socialisme en sociaaldemocraten.
dictatuur: Regering waarin één dictator de macht heeft; een dictator is iemand die alle macht heeft in een land zonder koning te zijn.
sociaaldemocraten: Aanhangers van het socialisme die hun doel willen bereiken op een democratische manier. Anders dan communisten die hetzelfde doel willen bereiken via een dictatuur.
algemeen kiesrecht: Kiesrecht voor alle volwassenen in een land.
gelijke rechten: Er zijn gelijke rechten als er in wetten geen verschil wordt gemaakt tussen mensen en wetten iedereen dus hetzelfde behandelen zonder te letten op rijkdom, afkomst, godsdienst of andere verschillen tussen mensen. Tegenovergestelde van discriminatie.
emancipatie: Dezelfde rechten krijgen als andere mensen. Bijvoorbeeld: emancipatie van slaven (vrij worden) of van vrouwen (dezelfde rechten krijgen als mannen).