Begrippenlijst 3
Publiek
Woorden in deze lijst (124)
Origineel
- racisme
- Onderscheid maken tussen mensen op grond van ras: meer- en minderwaardige mensen onderscheiden
- radicaal
- Iets totaal willen veranderen, zodat het helemaal niet meer lijkt op wat er bestaat
- raffinaderij
- Fabriek waarin ruwe olie wordt verwerkt tot bruikbare producten
- raas
- Groep mensen of dieren met bepaalde eerlijke eigenschappen die andere groepen niet hebben
- rassenwetten
- Wetten die het racisme officieel invoeren
- razzia
- Klapjacht op Joden of onderduikers in bezette landen
- recht/
rechten - Rechts zijn dingen die je mag doen of hoort te krijgen; bijvoorbeeld het recht om te kiezen waar je wil wonen of het recht op voldoende voedsel
- rechtbank
- Instelling waar rechters een oordeel uitspraken nadat zij de advocaat, de officier van justitie en de advocaat gehoord hebben
- rechter
- Degene die rechts spreekt, degene die in een rechtbank een oordeel geeft
- rechterlijke macht
- Alle rechters in een land samen
- rechtsstaat
- Staat waarin de wet boven alles en iedereen staat, ook boven de regering en het parlement; in een rechtsstaat moet iedereen zich aan het recht en de wetten houden
- rechtsbijstand
- De hulp die een advocaat aan een verdachte geeft
- rechtszaak
- Als in een rechtbank twee partijen tegenover elkaar staan, of een verdachte tegenover een officier van justitie, noem je dat een rechtszaak
- rechtvaardig
- Eerlijk en onpartijdig, volgens de rechten die alle mensen hebben
- reclame
- Aanprijzing van een bepaald product zodat het beter verkocht wordt
- referendum
- Volksstemming: aan het volk vragen om met stemmen duidelijk te maken of het ergens voor of tegen is
- regering
- Grote bestuurders, meestal ministers, die plannen maken voor nieuwe wetten en bestaan uit vele onderdelen
- rekening
- Letterlijk: iets wat je kunt uitrekenen, bijvoorbeeld: bedoeld als 'rekening houden met' of (heel) verschillende manieren kunnen uit leggen of toepassen
- republiek
- Staat zonder koning of andere vorst; het woord komt uit het Latijn en betekent in de taal: 'iets van iedereen'
- revolutie
- Totale en ingrijpende verandering, vaak een verandering waarbij de macht verschuift van de ene regering naar een andere
- rijkdom
- Een grote hoeveelheid bezit, mensen met veel bezit; tegengestelde van armoede
- rooms-katholiek
- Christelijk kerk die van oudsher geleid wordt door de paus; tot de Reformatie van de zestiende eeuw was de rooms-katholieke kerk de enige christelijke kerk
- rouw
- Grote droefheid over iemand die gestorven is
- samenleving
- Alle mensen samen, de hele groep in een bepaald land of gebied
- satellietstaat
- Staat die helemaal afhankelijk is van en geleid wordt door een sterkere staat
- schaar/
schaarste - Als er ergens te weinig van is, noemen ze 'schaarte/
schaarste' - schoolstrijd
- Ruize over het onderwijs in Nederland, waarbij protestanten en rooms-katholieken proberen voor elkaar te krijgen dat hun scholen ook door de staat worden betaald
- schuldig
- Als je van iemand iets gemeen hebt, dan is hij of zij schuldig; schuld kan ook betekenen dat je verantwoording bent voor iets slechts wat je hebt gedaan
- secularisatie
- Het minder belangrijk worden van godsdiensten in een samenleving
- showproces
- Oneerlijke rechtszaak waarbij iemands schuld al van tevoren vaststaat
- slaaf
- Mens die beschouwd wordt als eigendom van een ander; men mag soms en dus ook verkocht kan worden voor geld
- slachtoffer
- Iemand die zwaar getroffen wordt door een ramp of misdrijf, of die in een oorlog gewond raakt of om het leven komt
- smokkelen
- Iets stiekems vervoeren over een grens terwijl dat niet mag
- social
- Alles wat gaat over samenwerken van mensen met elkaar
- sociale grondrechten
- Grondrechten die beschrijven waar mensen een recht op hebben voor een menswaardig bestaan, en waarvoor de regering zich dus moet inspannen
- sleutel
- Iets waarmee je iets opent of sluit; vaak ook symbool voor macht
- snelwegen
- Grote wegen voor snel verkeer
- sociale kwestie
- De slechte situatie wat betreft woning, werk, gezondheid, loon (enz.) van arbeiders in de 19de eeuw
- sociale wet
- Wet die iets doet om (een deel van) de sociale kwestie op te lossen
- socialisme
- Politieke beweging die de sociale kwestie wil oplossen en probeert meer gelijkheid onder de mensen te krijgen
- soeverein
- Wie ergens de hoogste macht heeft met niemand boven zich, is daar soeverein
- soevereiniteit
- Zelf de hoogste macht hebben, niemand boven je hebben
- soevereiniteitsverdrag
- Overgeven van de hoogste macht
- sovjet
- Raad van arbeiders en boeren
- staat
- Gebied binnen grenzen waarover een regering de macht heeft
- staatsbeginsel/
staatsideologie - Mensen en ideeën die de basis vormen van een staat
- staatsgreep
- Met geweld de macht in een staat overnemen, tegen de regels van de wet in
- stadshoofd
- Plaatsvervanger van de koning in een provincie; in Nederland tijden de Republiek (1588-1795) de belangrijkste politieke leider
- staken/
staking - Ophouden met werken om zo druk uit te oefenen op je werkgever
- stempelen
- Dagelijks een stempel halen door werkzaam te zijn of te bewijzen dat ze niet aan het werk waren
- strafkamp
- Kamp waarin mensen voor straf worden opgesloten; ongeveer hetzelfde als concentratiekamp
- superieur
- Hoog boven iets of iemand uitstekend, beter van kwaliteit
- supermacht
- Grootmacht: met zo'n grote macht dat deze de hele wereld kan overheersen of dreigt te gaan overheersen
- supermarkt
- Grote winkel waar veel verschillende producten te krijgen zijn, vooral voedselproducten
- symbool
- Teken dat ergens voor staat; teken van een beweging, politieke stroming of godsdienst
- synagoge
- Gebouw waarin Joden bijeenkomen om hun godsdienst uit te oefenen
- vakbond
- Vereniging van arbeiders uit dezelfde soort bedrijven die opkomt voor hun belangen
- verantwoordelijk
- Degene die je ergens op kunt aanspreken is daarvoor verantwoordelijk
- verbond
- Afspraak om samen iets te doen; dat kan tussen mensen zijn, maar ook tussen steden of staten of een bondgenootschap
- verdachte
- Degene die ervan verdacht wordt een overtreding of misdrijf te hebben begaan
- verdedigen
- Een aanval afweren, een zaak verdedigen, tegen iets zich houden; wordt ook gebruikt voor een advocaat die in een rechtszaak
- verdedigingslinie
- Serie versterkingen die bedoeld zijn om vijanden buiten een bepaald gebied of een stad te houden
- verdrag
- Overeenkomst, afspraak tussen twee of meer landen
- vereniging
- Club van mensen die samenwerken om met zijn allen iets te bereiken of ergens voor te komen
- vergadering
- Bijeenkomst waar dingen worden besproken
- verkiezingen
- Kiezen van vertegenwoordigers of bestuurders door het uitbrengen van stemmen
- vernederen
- Iemand klein maken en (figuurlijk) in de grond trappen
- vernietigingskamp
- Concentratiekamp dat alleen bedoeld is om de gevangen daar te vermoorden
- veroveren
- Steden, streken of landen met geweld in een oorlog bemachtigen
- vertegenwoordiger/
vertegenwoordiging - Optreden namens iemand anders of belangen; iemand die optreedt en een mensen voor hun belangen, iemand die dat doet is een vertegenwoordiger
- vertrouwen
- Ervan uitgaan dat je op iemand kunt bouwen, dat diegene het goede met jou voor heeft
- verzekeren
- Iets zeker maken of bevestigen; ook een overeenkomst om schade vergoed te krijgen
- vervuiling/
vervuilen - Iets gebruiken om een product van te maken, of iets gedaan wordt iets erg vies maken
- veteraan
- Oud-strijder, iemand die veel ervaring heeft
- vijand
- Degene die je haat of tegen wie je strijdt
- vlag
- Groot stuk doek met een teken of kleuren dat een land of groep vertegenwoordigt
- voedselvoorziening
- Het beschikbaar zijn van (voldoende) voedsel
- vredesverdrag
- Verdrag dat een einde maakt aan een oorlog
- vrijemarkteconomie
- Situatie waarin prijzen en lonen zonder regering worden bepaald door vraag en aanbod
- vrijheid
- Kunnen doen en zeggen wat je zelf wilt
- vrijheid van meningsuiting
- Vrijheid om in het openbaar je mening te kunnen zeggen of dingen te publiceren
- vrijwillig
- Iets willen doen zonder dat je daartoe verplicht bent
- vrouwenkiesrecht
- Kiesrecht voor vrouwen
- wantrouwen
- Het tegenovergestelde van vertrouwen; ervan uitgaan dat een ander misschien niet het beste met jou voorheeft
- wapen
- Iets wat gebruikt is in een oorlog of gevecht om aan te vallen of je te verdedigen
- wapenbeheersing
- Door overleg proberen het aantal wapens te verminderen
- wapenindustrie
- Industrie die wapens maakt
- wapenstilstand
- Ophouden met vechten zonder dat een oorlog officieel een eind is gekomen
- wapenwedloop
- Het steeds sneller wapens maken en verbeteren tussen landen
- weerstaan
- Zich verzetten tegen iets of iemand
- verwoesten
- Vernietigen, kapotmaken, tot een puinhoop maken
- verzekering
- Overeenkomst met een maatschappij dat je die schade vergoed in ruil voor een maandelijkse of jaarlijkse premie die je daarvoor betaalt
- wezen
- Iets wat leeft; wordt ook gebruikt voor mensen of dieren
- weerstand
- Weerstand of tegenstand tegen iets bieden, proberen te verhinderen dat er iets gebeurt waarmee je het niet eens bent
- weerstander
- Iemand die verzet biedt met wapens
- verzorgingsstaat
- Staat waarin de overheid ervoor zorgt dat alle burgers behoorlijk kunnen leven, hun hele leven lang
- vervuiling
- Het vuil maken of vervuilen van iets
- verwoesting
- Grote schade of vernietiging
- vijandigheid
- Vergelijking: vijandigheid tegenover andere groepen
- vliegtuig
- Voertuig dat in de lucht kan vliegen
- volk
- Groep mensen met dezelfde taal en cultuur
- volksvertegenwoordiging
- Vergadering waarin de volk gekozen vertegenwoordigers de taak hebben de regering te controleren
- vredesonderhandelingen
- Besprekingen tussen partijen om een eind te maken aan een oorlog
- vuilnis
- Afval, dingen die je weggooit
- vrijwilligers
- Mensen die zich melden om onbetaald werk te doen
- werkloosheid
- Zonder werk zitten, geen baan hebben of kunnen vinden
- werknemer
- Iemand die in dienst is bij een werkgever
- werkverschaffing
- Situatie waarin de overheid zorgt voor werk omdat er anders te veel werkloosheid is
- westers
- Landen waarin democratie en een rechtsstaat bestaan en die een Europese cultuur hebben, noem je westers
- wet
- Algemene regel die geldt voor iedereen in het land
- wetenschap
- Betrouwbare kennis verzamelen door onderzoek
- wetgevende macht
- De macht die nieuwe wetten maakt, meestal het parlement
- wetsvoorstel
- Plan voor een nieuwe wet
- woning
- Plaats waar mensen wonen
- woningbouw
- Het bouwen van woningen
- woonstgeld
- Geld dat iemand krijgt omdat hij niet voor een woning kan zorgen
- woede
- Sterke boosheid
- wreedheid
- Zeer wreed gedrag
- zelfbedieningszaak
- Winkel waarin je zelf producten uit schappen kan pakken, zonder dat een winkelbediende ze aanreikt
- zelfbestuur
- Zelfstandig bestuur, zonder bemoeienis van hoger niveau
- zelfstandig
- Op zichzelf staand, over zichzelf kunnen beschikken zonder dat iemand anders zich daarmee bemoeit
- zondagrust
- Op zondag geen of weinig werk doen of andere activiteiten ondernemen om je helemaal aan de godsdienst te kunnen wijden
- zonde
- Iets wat tegen de regels van een godsdienst ingaat
- zuivering
- Schoonmaken, verwijderen van vuil; wordt ook gebruikt om aan te geven dat 'verkeerde mensen' uit een volk of organisatie worden verwijderd
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–