Begrippenlijst Ontstaan en groei van de Europese Unie

Publiek

Woorden in deze lijst (41)

Origineel

Angelsaksisch model: De EU stelt zo min mogelijk regels aan de economie en laat zo veel mogelijk over aan de werking van de markt.(zie ook Rijnlands model)
Akte van Helsinki: Een overeenkomst in 1975 tussen landen uit Oost- en West-Europa over mensenrechten en samenwerking op het gebied van onder andere veiligheid, wetenschap en economie.
bankenunie: In 2012 besloot de Europese Raad dat de EU een bankenunie gaat vormen met verscherpt toezicht op de grootste banken. De Europese Centrale Bank is de toezichthouder.
Benelux-verdragen: Verdragen over economische samenwerking en de afschaffing van handelstarieven die Nederland, België en Luxemburg sloten en die leidden tot de Benelux in september 1944.
bondsstaat: Een federale staat die bestaat uit een aantal deelstaten die zelf niet soeverein zijn.
communautaire methode: Besluitvorming waarbij het belang van de gemeenschap('community') vooropstaat. Deze besluitvorming vindt plaats in samenwerking tussen de Europese Commissie, de Raad van de Europese Unie (Raad van Ministers) en het Europees Parlement. Eén lidstaat kan de besluitvorming niet blokkeren.
democratisch tekort: Een gebrek aan democratische legitimiteit van en controle op de Europese Unie, waardoor de rol van de burger in de Europese politiek niet voldoende gewaarborgd is.
dubbelmandaat: Een gekozen vertegenwoordiger die twee mandaten van de kiezer heeft gekregen, in dit geval voor het nationale en het Europees parlement.
Economische en Monetaire Unie(EMU): Organisatie ingesteld bij het Verdrag van Maastricht (1992) met het doel de financieel-economische integratie van de EU en de invoering van een gemeenschappelijke munt te verwezenlijken. Alleen EU-lidstaten kunnen zich aansluiten bij de EMU.
EU-Hof van Justitie: De naam van het Europees gerechtshof sinds de invoering van het Verdrag van Lissabon in 2009. Het Hof interpreteert de Europese verdragen.
eurobond: Een obligatie die door alle eurolanden samen uitgegeven zou moeten worden, niet door één land.
Europees Monetair Stelsel(EMS): Een organisatie die in 1978 werd opgericht met het doel om de interne markt te reguleren en koerswisselingen te voorkomen.
Europees Stabiliteitsfonds: Een fonds waarin de lidstaten van de EU geld reserveren om andere lidstaten die in acute financiële nood zijn te helpen.
Europese Economische Gemeenschap: Een samenwerking van zes landen, opgericht op 25 maart 1957 in Rome, die afspraken te streven naar een interne markt met gezamenlijke douanetarieven voor de buitenwereld.
intergouvernementalisme: Een vorm van samenwerking tussen staten waarbij staten onderling afspraken maken zonder dat die staten soevereiniteit met elkaar delen en een bovennationale organisatie in het leven roepen.
Koude Oorlog: Periode van spanning tussen de VS en de Sovjet-Unie (1947 tot ongeveer 1987).
Marshallhulp: Naam voor de economische hulp (geld, goederen, grondstoffen en levensmiddelen) van de VS aan Europese landen na de Tweede Wereldoorlog.
Noord-Atlantische Verdragsorganisatie(NAVO): Militair bondgenootschap tussen de VS, Canada en enkele Europese landen om het communisme in te dammen (1949).
Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa(OVSE): Organisatie opgericht met het doel de diplomatieke betrekkingen tussen de landen in West- en Oost-Europa, die door de Koude Oorlog verstoord waren, te normaliseren (1973).
proportionaliteit: Beginsel van EU-bestuur dat zegt dat maatregelen niet verder mogen gaan dan noodzakelijk is voor het bereiken van het doel. (zie ook subsidiariteit)
rechtstaat: Een staat waarin het bestuur op het recht gebaseerd is. Wetten gelden niet alleen voor burgers, maar ook voor de overheid.
referendum: Volksraadpleging, waarbij burgers hun stem voor of tegen een specifiek voorstel mogen uitbrengen.
Rijnlands model: Bij het inrichten van de interne markt ligt de nadruk op overleg, worden de rechten van werknemers beschermd en zijn multinationale bedrijven verplicht op Europees niveau ondernemingsraden in te stellen. (zie ook Angelsaksisch model)
statenbond: Een samenwerkingsverband van zelfstandige staten, dat zelf geen soevereiniteit draagt.
subsidiariteit: De EU mag tot handelen overgaan als de lidstaten een doel niet zelf kunnen realiseren. Er moet een meerwaarde zijn aan het handelen van de EU. (zie ook proportionaliteit)
uitsluitende bevoegdheid: Als de lidstaten de soevereiniteit op een bepaald terrein aan de EU hebben overgedragen, mag de EU zelfstandig besluiten nemen waaraan de lidstaten zich moeten houden.
verdrag: Een schriftelijk vastgelegde overeenkomst tussen twee of meer staten/landen.
vrijemarkteconomie: Een economisch systeem dat gereguleerd wordt door wetten van vraag en aanbod. De consument bepaalt de vraag en de ondernemer stemt het aanbod en de prijs daarop af. (zie ook geleide economie)
vrijhandelszone: Gebied dat ontstaat door samenwerking tussen landen die afspraken om handelsbelemmeringen, zoals in- en uitvoerheffingen, op te heffen.
Warschaupact: Bondgenootschap tussen 1955 en 1991 van de Sovjet-Unie en enkele Oost-Europese landen. Het Warschaupact was de tegenhanger van de NAVO.
Wirtschaftswunder: De snelle economische groei van West-Duitsland in de jaren vijftig van de vorige eeuw.
Witboek voor de Interne Markt: Document dat Jacques Delors in 1985 publiceerde met bijna driehonderd maatregelen voor een gemeenschappelijke markt.
Europese Gemeenschappen(EG): De verzamelnaam voor de drie Europese organisaties na het Fusieverdrag van 1965.
Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal(EGKS): Samenwerkingsverband van Frankrijk, West-Duitsland, Italië, België, Nederland en Luxemburg op (23 juli 1952). Het doel van de organisatie was de soevereiniteit over de productiemiddelen voor oorlogsmateriaal, kolen en staal, te delen.
Europese Unie: Bij het Verdrag van Maastricht in 1992 werd de EU opgericht als een unie van staten, waar burgers ook deel van uitmaken. De EU telde toen twaalf lidstaten, in 2013 werden dat er 28.
eurosceptici: Mensen die kritisch zijn over de EU en uitspreken dat zij niet geloven dat verregaande Europese integratie ooit kan lukken.
federalisme: Het streven naar een staatsvorm waarin de macht wordt gedeeld tussen het centrale of federale niveau en de deelstaten. In een federale staat berust de soevereiniteit bij het overkoepelend staatsverband.
geleide economie: Een planeconomie waarbij de overheid bepaalt wat en hoeveel geproduceerd moet worden en wat de prijs is. (zie ook vrijemarkteconomie)
Gemeenschappelijk Landbouwbeleid(GLB): In 1962 werd dit beleid geformuleerd met het doel de prijzen en de productie van landbouwproducten te reguleren.
grondwet: Een document waarin de basisregels en de organisatiestructuur van een land zijn vastgelegd.
Grondwet voor Europa: Een voorstel uit 2004 voor een verdrag tussen de Europese lidstaten van de EU. Nadat het in referenda in verschillende landen was afgewezen, is het voorstel ingetrokken en in 2007 vervangen door het Verdrag van Lissabon.