Hoofdstuk 6

Xander

Publiek

Woorden in deze lijst (84)

Origineel

aanslibbingskust: Kust waarbij de afzetting van materiaal overheerst.
albedo-effect: Het effect dat zonlicht weerkaatst op het aardoppervlak.
basisveen: Veen dat aan de basis ligt van de Holocene afzettingen in Nederland.
binnenzee: Zoutwatergebied dat (bijna) geheel is omsloten door land.
biodiversiteit: Variatie aan levensvormen in de natuur.
bio-industrie: Andere naam voor intensieve veeteelt, omdat het dier een ‘machine’ is en de stal een ‘fabriek’.
bodem: De voor de plantengroei belangrijke bovenste laag van de aardkorst (tot ongeveer 1 m).
bodemerosie: Het verdwijnen van de bovenste vruchtbare bodemlaag door water en/of wind.
bodemprofiel: Verticale doorsnede van de bodem die de opeenvolging van verschillende lagen (of horizonten) laat zien.
dekzand: Afzetting van zand door de wind in de laatste ijstijd.
diepte-erosie: Uitschurende werking van een rivier, waardoor zich een V-dal vormt.
droogmakerij: Meren, plassen en delen van de zee die zijn drooggelegd.
duin: Een door de wind opgeworpen heuvel van zand.
esdorp: Dorp met bij elkaar liggende akkers op de grens van hoog en laag.
gemengd bedrijf: Landbouwbedrijf met zowel akkerbouw als veeteelt.
geologische tijdschaal: De indeling van de geschiedenis van de aarde in geologische perioden en tijdvakken.
getij: De dagelijkse beweging van opkomend water (vloed) en afgaand water (eb).
geul: In een waddengebied: een altijd onder water staande zijtak van een zeegat in een waddenzee.
glaciaal: Koude periode waarin de gemiddelde temperatuur op aarde een paar graden daalt en waarin zich op het land uitgestrekte ijskappen vormen. Heet ook ijstijd.
glaciale landschapsvorm: Vorm in het landschap die is ontstaan door landijs (gletsjers).
gletsjer: Enorme ijsmassa die langzaam naar beneden schuift.
graft: Evenwijdig aan de hoogtelijnen gelegen steile rand of ‘knik’ begroeid met bomen en struiken om bodemerosie tegen te gaan.
grondmorene: Sediment dat onder het ijs ligt en dat achterblijft als de gletsjer smelt.
grondsoort: Het losse materiaal aan de oppervlakte van de aardkorst.
grondwaterpeil: Bovenkant van het grondwater.
heuvelland: Gebied met een hoogteligging tussen 200 en 500 m.
Hollandveen: Veen dat is ontstaan door verlanding van open water en moerassen. Het ligt in delen van West-Nederland aan de oppervlakte.
Holoceen: Geologisch tijdvak vanaf 12.000 jaar geleden tot nu.
hoogtelijn: Lijn op een kaart die punten met dezelfde hoogteligging met elkaar verbindt.
hoogveen: Veen dat tijdens het ontstaan helemaal afhankelijk is van regenwater.
ijstijd: Zie glaciaal.
inklinking: Het inzakken van een klei- of veenbodem door ontwatering.
insnijding: Het dieper worden van een dal door de uitschurende werking van een beek of rivier.
intensieve veeteelt: Veeteelt met inzet van veel kapitaal en kennis per dier om een hoge opbrengst te halen. Heet ook bioindustrie.
intensivering: De productie per hectare of per dier vergroten met machines, kunstmest, bestrijdingsmiddelen en beter zaai- of pootgoed.
interglaciaal: Warmere periode tussen twee ijstijden (glacialen) in.
jonge duinen: Duinen die vanaf ongeveer het jaar 800 n.Chr. zijn gevormd.
jonge zeeklei: Zeeklei die is afgezet in gebieden die sinds ongeveer het jaar 500 v.Chr. door de zee zijn overstroomd.
keileem: Grondmorene bestaande uit een mengsel van keien, grind, zand en leem.
keileemkop: Door het landijs opgeperste heuvel van keileem.
klei: Grondsoort met een fijne korrelgrootte (kleiner dan 0,002 mm).
kwelder: Een begroeid stuk land dat direct aan zee grenst en alleen bij hoge vloed overstroomt.
kwelderwerken: Menselijke ingrepen in kwelders om landaangroei te stimuleren.
laagveen: Veen dat onder water is gevormd, onafhankelijk van regenwater.
landijs: Laag eeuwige sneeuw op het land die tot ijs is samengeperst.
landschap: Alles wat je ziet als je vanuit een bepaald punt naar een gebied kijkt.
löss: Afzetting van fijne deeltjes door de wind in de laatste ijstijd. De korrelgrootte zit tussen die van zand en klei in.
middelgebergte: Gebied waar de meeste bergtoppen tussen de 500 en 1.500 m hoog zijn.
natuurlijk broeikaseffect: Het vasthouden van zonnewarmte door de dampkring.
opheffing: Het langzaam omhoogkomen van gebieden door endogene krachten.
oude duinen: Duinen die vanaf ongeveer 6.000 jaar geleden tot ongeveer het jaar 800 n.Chr. zijn gevormd.
oude zeeklei: Afzettingen van (zand en) klei in het waddengebied achter de oude duinen.
Pleistoceen: Geologisch tijdvak vanaf 2,5 miljoen jaar tot 12.000 jaar geleden.
polder: Gebied waar de waterstand kunstmatig wordt beheerd.
puinwaaier: Waaiervormige afzetting die zich vormt als de stroomsnelheid van een rivier sterk vermindert.
regiem: Schommelingen in de waterafvoer van een rivier (in de loop van een jaar).
regressie: Periode waarin de invloed van de zee afneemt.
relatieve zeespiegelstijging: De combinatie van de absolute zeespiegelstijging en het effect van de bodemdaling.
schaalvergroting: Productie in steeds grotere eenheden (in de landbouw: meer dieren of gewassen) om op die manier de productiekosten te verlagen en de opbrengsten te verhogen.
sedimentatie: Afzetting van materiaal dat is meegenomen door water, wind of ijs.
slenk: In een waddengebied: waterloop op een kwelder. Heet ook kreek.
slib: Afzetting op de bodem van in water aanwezige vaste deeltjes.
specialiseren: Zich binnen een bedrijf of gebied steeds meer toeleggen op één activiteit of product. In de landbouw: de keuze voor het verbouwen van één gewas of het houden van één diersoort.
strandwal: Zandbank die door de branding is opgeworpen en boven zeeniveau ligt.
stuwwal: Door landijs opgedrukte heuvel.
terp: Kunstmatige heuvel die door de bewoners zelf is opgeworpen met grond en afval.
tongbekken: Door het landijs uitgediept rivierdal.
transgressie: Periode waarin de invloed van de zee toeneemt.
veen: Grondsoort die bestaat uit vergane plantenresten.
veenontginning: Ontgonnen veenlandschap met een strokenverkaveling.
veenoxidatie: Het verteren van plantenresten door de aanwezigheid van zuurstof in ontwaterd veen.
verhang: Het verval per kilometer.
verkaveling: De manier waarop land in stukken is verdeeld.
verlanding: Het dichtgroeien van open water door veenontwikkeling in ondiep water.
vermesting: Het verrijken van de bodem met voedingsstoffen.
versterkt broeikaseffect: De versterking van het natuurlijke broeikaseffect door de toename van CO2 in de lucht.
verval: Hoogteverschil tussen twee plaatsen aan een rivier.
vlechtende rivier: Snelstromende rivier met veel ondiepe waterlopen.
wadplaat: Hoog opgeslibde plaat in een waddenzee die bij eb droogvalt. Heet ook wad.
wantij: Ondiepe plek in een waddenzee waar de vloedstromen uit twee zeegaten bij elkaar komen.
waterkringloop (kort en lang): De voortdurende verplaatsing van water over de aarde. Korte kringloop: van zee terug naar zee. Lange kringloop: van zee via land terug naar zee.
zand: Grondsoort met een grove korrelgrootte (0,06 tot 2 mm).
zeegat: Toegang tot de open zee vanuit een rivier, zeearm of binnenzee.
zeekleipolder: Polder die is ontstaan door het bedijken van een kwelder.