Leerboek - 2 vmbo-t/havo - 7 Pruiken & revoluties

Publiek

Woorden in deze lijst (50)

Origineel

proef: Iets uitproberen om aan nieuwe kennis te komen; wordt ook wel experiment genoemd.
microscoop: Apparaat dat bedoeld is om iets heel kleins te bestuderen door het via lenzen uit te vergroten.
telescoop: Apparaat dat bedoeld is om iets wat heel ver weg is te bestuderen door het via lenzen dichterbij te halen.
heelal: De oneindige ruimte waarin de aarde, sterren en planeten rondzweven.
wetenschap: Betrouwbare kennis verzamelen.
rooms-katholiek: Christelijke kerk die vanuit Rome geleid wordt door de paus. Tot de Reformatie van de 16de eeuw was de roomskatholieke kerk de enige. Katholiek betekent ‘algemeen’ en rooms betekent ‘geleid vanuit Rome’.
ketter: Iemand die anders over het geloof dacht dan de paus werd door de rooms-katholieke kerk een ketter genoemd.
Verlichting: Beweging uit de 18de eeuw die wetenschappelijk denken wilde verspreiden en mensen aanmoedigde om hun verstand te gebruiken.
godsdienst: Geloof in één of meer goden en verering van die god of goden.
standenmaatschappij: Samenleving waarin volgens de wet verschil tussen standen bestaat.
politiek: Alles wat te maken heeft met besturen, macht uitoefenen en conflicten of oorlogen uitvechten.
protestant: Christenen die zich hebben afgesplitst van de rooms-katholieke kerk zijn protestanten; ze zijn er sinds de Reformatie van de 16de eeuw
verdraagzaamheid: Geen ruzie maken met iemand die anders denkt dan jij, maar vreedzaam naast elkaar bestaan.
godsdienstvrijheid: Vrijheid om de godsdienst te hebben die je zelf wilt, zonder dat de staat of een andere godsdienst zich daarmee bemoeit.
stand: Groep mensen die zich verheven voelt boven de ‘gewone mensen’ en op hen neerkijkt. Groep die bepaalde voorrechten heeft boven de ‘gewone mensen’.
gelijke rechten: Er zijn gelijke rechten als er in wetten geen verschil wordt gemaakt tussen mensen en wetten iedereen dus hetzelfde behandelen zonder te letten op rijkdom, afkomst, godsdienst of andere verschillen tussen mensen. Tegenovergestelde van discriminatie.
voorrecht: Iets mogen wat een ander niet mag. Beter behandeld worden dan anderen.
edele: Iemand die als grondbezitter voorrechten heeft boven het gewone volk en vaak denkt dat zijn familie uit betere mensen bestaat.
slavernij: Het bestaan en houden van slaven.
slaaf: Mens die beschouwd wordt als het eigendom van een ander mens en dus ook verkocht kan worden.
recht: Rechten zijn dingen die je mag doen of hoort te krijgen, bijvoorbeeld het recht om zelf te kiezen waar je wilt wonen of het recht op voldoende voedsel.
vrijheid: Kunnen doen wat je zelf wilt. Kunnen gaan en staan waar je wilt. Tegenovergestelde van slavernij en horigheid.
absolutisme: Als een vorst alleen de macht heeft in een land, zonder dat iemand hem kan tegenspreken, noem je dat absolutisme.
vorst: Prins, koning of keizer, iedereen die regeert omdat hij bij een bepaalde familie hoort.
macht: Vermogen om anderen te laten doen wat jij wilt.
regering: Groep bestuurders, meestal ministers, die plannen maakt voor nieuwe wetten en bestaande wetten uitvoert.
mensenrechten: Rechten die ieder mens hoort te hebben: recht op veiligheid, voedsel en onderdak, maar ook op vrijheid om te geloven, denken en zeggen wat je wilt.
café: Koffiehuis; ontmoetingsplaats om iets te drinken en over van alles te praten.
product: Iets wat gemaakt wordt door een fabriek of een ambachtsman.
kolonie: Gebied buiten het eigen land waar mensen heengaan om er te wonen of om er de plaatselijke bevolking te overheersen, het gebied te besturen, er grondstoffen te vinden en handel te drijven.
plantage: Groot landbouwbedrijf waarop één product wordt verbouwd dat in Europa niet kan groeien maar dat Europeanen wél graag willen hebben, bijvoorbeeld koffie of katoen.
regent: Bestuurder, machthebber die geen inspraak toestaat.
stadhouder: Plaatsvervanger van de koning in een Nederlandse provincie. Na het afzetten van de koning werden de stadhouders door de regenten benoemd. Het waren altijd leden van de familie van Oranje-Nassau.
democratie: Regering door het volk; een land is democratisch als het volk veel invloed heeft op wat er in een land gebeurt.
opstand: Groot verzet tegen degenen die ergens de baas zijn.
wet: Algemene regel die geldt voor iedereen in het land. In democratische landen geldt dat zulke regels door de regering zijn vastgesteld en goedgekeurd door de volksvertegenwoordiging.
revolutie: Totale en ingrijpende verandering.
democratische revolutie: Revolutie die als doel heeft om democratie in te voeren.
vertegenwoordiger: Vergadering waarbij alle burgers aanwezig (kunnen) zijn.
plechtig(heid): Een plechtigheid is een officiële gebeurtenis waarin iets belangrijks wordt gevierd met bepaalde woorden en vormen, bijvoorbeeld het sluiten van een huwelijk met vaste woorden en gebruiken (muziek, trouwbelofte, ringen uitwisselen, enzovoort). Door iets op een plechtige manier te doen, voelen mensen dat het iets gewichtigs is.
verklaring: Document waarin iets plechtig wordt vastgesteld.
meningsvrijheid: Vrijheid om te denken en te zeggen wat je wilt, zonder dat de staat je daarvoor kan straffen.
vrijheid van drukpers: Vrijheid om op papier af te drukken wat je wilt, zonder dat de staat je daarvoor kan straffen.
rechtspraak: Rechtvaardig oplossen van ruzies. Als twee mensen ergens ruzie over hebben, wijst de rechtspraak aan wie er gelijk heeft. Als iemand ruzie heeft met de regering doordat hij iets verkeerd heeft gedaan, beslist de rechtspraak of hij schuldig is en welke straf hij verdient.
grondwet: Wet waarin de regels voor het regeren en de rechten van burgers zijn opgenomen. Als een land een grondwet heeft, kan een vorst of regering niet zomaar doen wat hij wil.
verkiezingen: Kiezen van vertegenwoordigers of bestuurders door het uitbrengen van stemmen.
republiek: Staat zonder koning of andere vorst. Het woord republiek betekent in het Latijn (de taal van de Romeinen): ‘iets van iedereen’.
guillotine: Toestel waarmee door middel van een valbijl doodvonnissen worden uitgevoerd.
doodvonnis: Een vonnis is een uitspraak van een rechter waarmee iemand een straf krijgt opgelegd; een doodvonnis is het opleggen van de doodstraf. De meeste mensen denken tegenwoordig dat zo’n straf helemaal niet kan, omdat niemand het recht heeft een ander te doden.
staatsgreep: Met geweld de macht in een staat overnemen.