Maatschappijleer- 3.1 t/m 3.6

Aimee

Publiek

Woorden in deze lijst (87)

Origineel

Soeverein: Een staat is soeverein als die op een bepaald, duidelijk begrensd gebied het hoogste gezag uitoefent en het geweldsmonopolie heeft.
Politiek: Politiek gaat over het maken van keuzes waaraan allen in een staat zijn gebonden.
Algemeen belang: Gaat over zaken waar veel mensen nu of later mee te maken krijgen.
Directe democratie: Je stemt op belangrijke beslissingen.
Representatieve democratie: Daarbij kiest het volk vertegenwoordigers die de beslissingen nemen en aan de bevolking verantwoording moeten afleggen over hun beleid.
Parlementair stelsel: In een land met een parlementair stelsel kiest de bevolking via verkiezingen een parlement. Dit parlement is de volksvertegenwoordiging en het hoogste machtsorgaan.
Constitutionele monarchie: Een constitutionele monarchie is een staatsvorm waarin een koning of koningin staatshoofd is, maar de macht is vastgelegd in de grondwet en wordt uitgeoefend door regering en parlement.
Presidentieel stelsel: De president staat aan het hoofd van de regering, de uitvoerende macht, en kan naar eigen keuze ministers benoemen en ontslaan.
Parlementaire democratie: Een parlementaire democratie is een democratie waarin de bevolking via verkiezingen een parlement kiest en waarin de regering verantwoording moet afleggen aan dat parlement.
Dictatuur: Een dictatuur is een bestuursvorm waarin één persoon of een kleine groep alle macht heeft en de bevolking weinig tot geen invloed heeft op het bestuur.
Autoritair regime: Het basiskenmerk van elk autoritair regime is dat de drie machten - wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht - niet van elkaar gescheiden zijn, maar in handen zijn van een kleine groep mensen.
Censuur: Censuur is het controleren en beperken van informatie, zoals media of meningen, door de overheid.
Ideologie: Een samenhangend geheel van ideeën over de mens en de gewenste inrichting van de samenleving.
Links: Links wil de ongelijkheid verminderen door voldoende sociale voorzieningen te bieden voor mensen die dat nodig hebben, zoals uitkeringen en toeslagen.
Rechts: Recht wil juist zo weinig mogelijk bemoeienis van de overheid op sociaaleconomisch gebied: mensen zijn zelf verantwoordelijk voor een beter bestaan.
Politieke midden: Zit tussen links en rechts in.
Liberalisme: Volgens het liberalisme moet ieder individu zich optimaal kunnen ontplooien: wat goed is voor het individu, is namelijk goed voor de maatschappij.
Socialisme: Het socialisme benadrukt dat niet iedereen gelijke mogelijkheden heeft. Vrijheid en gelijkwaardigheid betekenen volgens socialisten pas echt iets als mensen gelijke kansen hebben.
Communisme: Communisme is een politieke en economische stroming waarin de productiemiddelen van de staat zijn en iedereen in principe gelijk is.
Sociaaldemocratie: Sociaaldemocratie is een linkse politieke stroming die streeft naar gelijkheid en sociale rechtvaardigheid via democratische middelen, met een actieve rol voor de overheid.
Confessionalisme: Confessionalisme is een politieke stroming die zich laat leiden door religieuze waarden. Het streeft naar samenwerking en harmonie in de samenleving.
Christendemocratie: Christendemocratie is een politieke stroming gebaseerd op christelijke waarden, met aandacht voor gezin, gemeenschap en solidariteit.
Ontideologisering: Het verdwijnen van ideologie als leidraad voor hoe de samenleving moet worden ingericht.
Ecologisme: Het ecologisme is een politieke stroming die vindt dat de mens onderdeel is van een groter ecosysteem.
Populisme: Volksbeweging; politieke beweging die het volk probeert aan te spreken
Progressief: Vooruitstrevend, veranderingsgezind en vooral gericht op de toekomst.
Conservatief: Behoudend en is gericht op het heden en verleden.
Reactionair: Wil dat de situatie van vroeger terugkeert.
Kosmopolitisch: Kosmopolitisch betekent dat iemand zich burger van de wereld voelt en niet alleen gebonden is aan zijn eigen land of cultuur.
Nationalistisch: Nationalistisch betekent dat iemand sterk hecht aan het eigen land, volk of cultuur, vaak met nadruk op eigen belangen boven internationale samenwerking.
Politieke partijen: Bestaat uit een groep mensen met globaal dezelfde ideeën over een ideale samenleving.
One-issue partijen: Vertegenwoordigen 1 specifieke doelgroep of kijken vooral naar 1 aspect van de samenleving.
Niet-democratische partijen: Standpunten in strijd met rechtsstaat en roepen vaak op tot geweld.
Zwevende kiezers: Laten de keuze voor een partij afhangen van het moment.
Actief kiesrecht: Het recht om je stem uit te brengen bij een verkiezing.
Passief kiesrecht: Het recht om je verkiesbaar te stellen.
Evenredige vertegenwoordiging: Alle uitgebrachte stemmen worden verdeeld over het beschikbare aantal zetels.
Kiesdeler: De hoeveelheid stemmen die nodig is voor één zetel.
Kiesdrempel: Een partij moet dan een minimumpercentage halen om mee te kunnen delen in de zetels.
Districten- of meerderheidsstelsel: Een districten- of meerderheidsstelsel is een kiesstelsel waarbij het land is verdeeld in kiesdistricten en in elk district de kandidaat of partij met de meeste stemmen wint.
Mediacratie: Een mediacratie is een samenleving of land waarin de media veel invloed hebben op de politiek en besluitvorming, bijvoorbeeld door te bepalen welke onderwerpen aandacht krijgen.
informatie: De informateur vraagt wie er samen een kabinet willen vormen.
Formatie: Formatie is het proces waarbij na de verkiezingen een nieuwe regering wordt gevormd, meestal door het samenstellen van coalities tussen partijen.
Coalitie: Een combinatie van verschillende partijen die samenwerken op bestuurlijk niveau.
Oppositie: De oppositie bestaat uit alle partijen in het parlement die niet meedoen in de regering. Ze controleren de regering en geven kritiek op beleid.
Regeerakkoord: Bevat de hoofdlijnen van het beleid dat het kabinet de komende jaren wil gaan voeren.
Demissionair kabinet: Biedt het hele kabinet zijn ontslag aan, dan komen er vervroegde verkiezingen en blijven de oude ministers in functie totdat er een nieuw kabinet is gevormd.
Kabinet: Bestaat uit ministers en staatssecretarissen
Regering: Wordt gevormd door de koning en ministers.
Minister: Heeft een eigen beleidsterrein, zoals Justitie of Onderwijs.
Staatssecretaris: Lid van het kabinet dat verantwoordelijk is voor een deel van het beleidsterrein van de minister.
Premier: Voorzitter van de ministerraad. Ook wel minister-president
Ministeriële verantwoordelijkheid: De ministers zijn verantwoordelijk voor de politieke daden en politieke uitspraken van de koning.
Stemrecht: De Tweede Kamer kan wetsvoorstellen aannemen of verwerpen.
Recht van amendement: De Tweede Kamer mag een wetsvoorstel van de minister wijzigen of aanvullen.
Recht van initiatief: De leden van de Tweede Kamer mogen zelf een wetsvoorstel indienen.
Budgetrecht: Recht van het parlement om uitgaven van de regering goed of af te keuren.
Recht van motie: Een verzoek van de Tweede Kamer aan een minister om iets te doen of juist niet te doen.
Vragenrecht: Het parlementaire recht om zowel schriftelijke als mondelinge vragen te stellen aan de minister.
Recht van interpellatie: Kamerleden mogen een debat aanvragen met een minister of staatssecretaris over een actuele kwestie.
Recht van onderzoek en enquête: dit recht geeft de Tweede Kamer de mogelijkheid zelf een onderzoek in te stellen naar de rol van regering en overheid bij kwesties van groot maatschappelijk belang.
Poldermodel: Het poldermodel is een manier van samenwerken tussen werkgevers, werknemers en de overheid om problemen op te lossen en afspraken te maken over bijvoorbeeld lonen en werkvoorwaarden.
Dualisme: Betekent dat er tussen regering en parlement een duidelijke taakverdeling is die voortvloeit uit het principe van de Trias Politica.
Systeemtheorie: Systeemtheorie is een manier om complexe systemen te begrijpen, door te kijken naar de onderlinge verbanden en interacties tussen onderdelen van een systeem.
Events: Bij events gaat het om onvoorziene gebeurtenissen, zoals een natuurramp, een staatsgreep of een economische crisis.
Trends: Ontwikkelingen die een politicus wel kan zien aankomen.
Politieke actoren: Alle individuele burgers, groepen, bestuursorganen en instanties die betrokken zijn bij het politieke besluitvormingsproces.
Politieke debat: De wisselwerking tussen de politieke actoren in een democratie.
Lobbyen: Via persoonlijk contact proberen steun te krijgen voor je standpunten en belangen.
Belangengroepen: komen specifiek op voor de belangen van één bepaalde groep uit de samenleving
Actiegroepen: Zijn opgericht om één bepaalde doelstelling te bereiken.
Subsidiariteitsbeginsel: Het subsidiariteitsbeginsel betekent dat beslissingen zoveel mogelijk op het laagste passende niveau worden genomen, dus eerst lokaal of regionaal voordat het hoger wordt beslist.
Provinciale Staten: Provinciale Staten zijn het parlement van een provincie. Ze worden gekozen door de inwoners van de provincie en controleren het provinciebestuur.
College van burgermeesters en wethouders: Het College van burgemeester en wethouders bestuurt een gemeente en voert het beleid uit dat is vastgesteld door de gemeenteraad.
Decentralisatie: Het geven van meer macht aan lagere overheden, zoals provincies en gemeenten.
Soevereiniteit: Hoogste macht in een staat.
Europese integratie: Het streven om in Europa tot meer eenheid te komen.
Eurozone: De Eurozone is een groep landen binnen de Europese Unie die de euro als betaalmiddel gebruiken en samenwerken op economisch gebied.
Supranationaal: Wat boven de naties staat of uitgaat.
Intergouvernementeel: Besluiten kunnen alleen genomen worden met instemming van alle afzonderlijke landen.
Vetorecht: Recht om een beslissing tegen te houden, ook al is de meerderheid voor.
Democratisch tekort: De invloed van burgers op de besluitvorming is niet zo groot.
Verenigde Naties: De Verenigde Naties zijn een internationale organisatie waarin bijna alle landen van de wereld samenwerken om vrede, veiligheid en mensenrechten te bevorderen.
Algemene Vergadering: Een bijeenkomst van alle VN-lidstaten.
Resolutie: Een besluit waarin een vergadering of overheid haar mening geeft over een kwestie.
Veiligheidsraad: De Veiligheidsraad is een onderdeel van de Verenigde Naties dat beslissingen neemt over vrede en veiligheid in de wereld, bijvoorbeeld het sturen van vredesmissies of het opleggen van sancties.
Noord-Atlantische Verdragsorganisatie: Militair verdrag tussen westerse landen waarin ze afgesproken hebben elkaar te verdedigen en te beschermen als een vijandig land aanvalt. (NAVO)