H1 + H4

Liv

Publiek

Woorden in deze lijst (110)

Origineel

benedenloop: laagste deel van een rivier, net voordat zij in de zee stroomt
binnendijks: het gebied dat door winterdijken tegen de rivier wordt beschermd
bovenloop: het begin van een rivier, het bovenste deel dat meestal in de bergen stroomt
buitendijks: het gebied tussen de twee winterdijken waar de rivier stroomt
debiet: de totale hoeveelheid water die een rivier afvoert op een bepaalde plek per tijdseenheid (sec.)
doodtij: de situatie waarin het verschil tussen vloed en eb minimaal is
dwarsprofiel: bestaat uit winterdijken, uiterwaarden en zomerdijken
infiltratie: het wegzakken van water in de bodem
lengteprofiel: de doorsnede van een rivier vanaf de bron tot de monding, bestaande uit boven-, midden- en benedenloop
middenloop: middelste deel van een rivier, tussen boven- en benedenloop
neerslagriem: de verdeling van de hoeveelheid neerslag over een bepaalde periode, bijvoorbeeld een jaar
piekafvoer: de maximale afvoer tijdens een hoogwaterperiode
regiem: de schommelingen in de waterafvoer van een rivier gedurende een jaar
springtij: de situatie van hoge vloed en lage eb
stroomgebied: gebied waarbinnen al het regen- en smeltwater via een hoofd-rivier naar zee stroomt
stroomstelsel: een rivier met al haar zijrivieren
uiterwaard: gebied tussen rivier en de winterdijk dat overstroomt wanneer de rivier buiten haar oevers treedt
verhang: het gemiddelde verval per kilometer (eenheid: m/km)
verstening: door toegenomen verstedelijking neemt het oppervlakte van straten en wegen toe, waardoor regenwater sneller afspoelt
vertragingstijd: de hoeveelheid tijd die water nodig heeft om na een regenbui in de rivier te komen
verval: het hoogteverschil tussen twee punten langs een rivier (eenheid: m)
waterscheiding: de grens tussen twee stroomgebieden
winterbed: het gebied tussen de beide winterdijken dat bestaat uit zomerbed en uiterwaard
dijkring: gebied omgeven door waterkeringen zoals dammen, dijken en duinen, dat ons tegen het hoog rivier- of zeewater beschermt
Hoogwaterbeschermingsprogramma: een samenwerking tussen Rijkswaterstaat en de 21 waterschappen waarbij alle primaire waterkeringen voor 2050 worden versterkt
integraal waterbeheer: hierbij worden overstromingen, wateroverlast, droogte en waterkwaliteit in samenhang bestudeerd waarbij rekening wordt gehouden met de invloed van klimaatverandering, zeespiegelstijging, bodemdaling en menselijk handelen
Intergovernmental Panel on Climate Change (IPPC): een organisatie van de Verenigde Naties waarin honderden wetenschappers de risico's van klimaatverandering evalueren en rapporteren
kanaliseren: het nemen van maatregelen gericht op het reguleren van het waterpeil voor de scheepvaart door middel van stuwen, sluizen en het afsnijden van bochten
krib: dam loodrecht op de rivieroever die moet voorkomen dat de oever afkalf t en die er ook voor zorgt dat het meeste water in het midden van de rivier blijft stromen
primaire waterkering: duin, dijk of hybride kering die ons land beschermt tegen het buitenwater uit de Noordzee, de Waddenzee, de grote rivieren en het IJssel- en Markermeer
retentiegebieden: gebieden langs de rivier waar het water bij een piekafvoer opgeslagen wordt om de rivierafvoerstroomafwaarts te verlagen
Rijkswaterstaat: het uitvoerende agentschap van het ministerie van Infrastructuur en Milieu dat zorgt voor onze wegen, vaarwegen en de bescherming tegen overstromingen
Ruimte voor de rivier: programma waarin Rijkswaterstaat samen met waterschappen, gemeenten en provincies onze rivieren op ruim dertig plaatsen meer ruimte geeft, bijvoorbeeld door het verleggen van dijken, graven van nevengeulen en verdiepen van uiterwaarden
sparen: het beperken van het verlies van water
spuien: het lozen van water door middel van spuislizen op het buitenwater bij voldoende hoogteverschil
stuw: vaste of regelbare dam in de rivier voor het handhaven van het waterpeil en het regelen van de waterafvoer
verzilting: toename van het zoutgehalte in de bodem en het water
waterschap: een overheidsinstantie die de waterhuishouding regelt in een bepaald gebied; zij zorgt voor veiligheid, voldoende water, schoon water en werkt samen met andere overheden, zoals gemeente, provincie en het Rijk
aanvoer: de hoeveelheid water die een gebied binnenstroomt
adaptief deltamangement: de overheid kijkt ver vooruit zodat zij op tijd betaalbare maatregelen kan nemen om zo flexibel in te spelen op nieuwe kansen en nieuwe inzichten
bergen: het tijdelijk opslaan van water in retentiebekkens of gegraven poelen
Deltaprogramma: programma van overheden en andere organisaties met aanbevelingen om Nederland te beschermen tegen hoogwater en te zorgen voor voldoende zoetwater
delta: het gebied aan de monding van een rivier waar sediment wordt aangevoerd en afgezet
duin: een heuvel die bestaat uit opgewaaid zand
eb: laagste waterstand in de getijdenschommeling
estuarium: trechtervormige monding van een rivier, ontstaan door de getijdenstromingen van eb en vloed
getijdenstroom: stroming die ontstaat als gevolg van de getijden: de richting van de vloedstroom en ebstroom zijn tegenovergesteld aan elkaar
harde kust: kust die in Nederland uit dijken, dammen en waterkeringen bestaat
vloed: hoogste waterstand in de getijdenschommeling
wad: een zandplaat die bij eb droogvalt en bij vloed wordt overspoeld
zachte kust: kust die opgebouwd is uit zand
zeedijk: een primaire dijk die direct aan zee grenst
absolute zeespiegelstijging: stijging van de hoogte van de zeespiegel
basiskustlijn: de positie van de kustlijn zoals die op 1 januari 1990 was
bolwerkvorming: bebouwing langs de kust waardoor deze zijn flexibiliteit verliest
dynamische kustbeheer: het beheer van de kustlijn waarbij zee en wind de ruimte krijgen om sediment en zandsuppleties te verplaatsen
overstromingsrisicobewustzijn: vergroten van het bewustzijn en aandacht voor het beperken van de gevolgen van een overstroming
relatieve zeespiegelstijging: de combinatie van bodemdaling en zeespiegelstijging
slufter: gebied waar onder invloed van het getij het zeewater door een geul in de duinen het land kan binnenstromen
Zandmotor: een door zandsuppletie ontstaan schiereiland in het kader van het dynamisch kustbeheer
zandsuppletie: het storten van zand uit de Noordzee voor de kust en op het strand
grondwateronttrekking: het oppompen van grondwater waardoor de grondwaterspiegel daalt
inklinken: het proces van volumevermindering van grond door verdroging of onttrekking van grondwater
klimaatverandering: geleidelijke of abrupte verandering van het klimaat als gevolg van natuurlijke en/of menselijke processen
ontwateren: het afvoeren van grondwater door greppels, sloten en buisdrainage
oxideren: een verbinding aangaan met zuurstof; door ontwatering van het veen komt dit in contact met zuurstof waardoor het gaat rotten en in volume afneemt
verdroging: de afname van de hoeveelheid grondwater waardoor soortenrijkdom afneemt en/of verzilting optreedt
acceptatie: aanvaarden dat de kans op bijv. een overstroming mogelijk is, maar dit wel goed blijven monitoren
adaptatie: aanpassen aan de veranderende omstandigheden en inzichten
groen dak: het beplanten van een dak om zo in te spelen op klimaatverandering in de stad
mitigatie: het aanpakken van de oorzaken van hedendaagse klimaatverandering, bijvoorbeeld door het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen
wadi: een laagte waarin het regenwater zich kan verzamelen en in de bodem kan infiltreren
waterplein: pleinen in de stad die bij hevige regenval tijdelijk het water opvangen
watertoets: waterhuishoudkundige voorschriften die gevolgd moeten worden bij alle projecten uit de ruimtelijke ordening
geografisch beeld: beeld van een gebied op basis van controleerbare informatie over de ligging van het gebied, de ruimtelijke kenmerken ervan en de samenhang daartussen
mentaal map: het ruimtelijk beeld dat een persoon van een bepaald gebied in zijn geheugen heeft opgeslagen
perceptie: de manier waarop je iets waarneemt en ervaart
stereotiep beeld: een algemene karakterisering van een gebied of van een groep mensen die niet helemaal met de werkelijkheid overeenkomt
culturele diversiteit: verschillende bevolkingsgroepen die zich van elkaar onderscheiden door cultuur; vaak is culturele diversiteit nauw verweven met etnische diversiteit
etniciteit: afkomst gesteld op sociaal-culturele kenmerken zoals taal, religie en tradities
etnische diversiteit: verschillende bevolkingsgroepen die zich van elkaar onderscheiden door afkomst; vaak is etnische diversiteit nauw verweven met culturele diversiteit
informele sector: de niet-officiële economie
sociale mobiliteit: mogelijkheid een andere maatschappelijke positie in te nemen
favela: Braziliaanse benaming voor zelfbouwwijk (zie ook zelfbouw)
informal city: spontaan gebouwde, illegale stadswijken waar de bewoners geen eigendomsrechten hebben op de huizen en/of de grond die ze bewonen; voorzieningen en infrastructuur ontbreken of zijn van een laag niveau; de wijken liggen vaak op plekken die gevoelig zijn voor aardverschuivingen of overstromingen
zelfbouwwijk: een niet door de overheid gereguleerde woonwijk, vaak gekenmerkt door slechte leefomstandigheden en gelegen op ongunstige locaties (zie ook favela)
netwerksamenleving: een samenleving waarbij verbindingen tussen gebieden en landen op economisch, politiek en sociaal-cultureel terrein bestaan
ontwikkelingscorridor: door de overheid aangelegde transportroute die gebieden ontsluit en waarlangs vestiging van bedrijven en uitbreiding van bewoning plaatsvindt
urban sprawl: ongeremde ruimtelijke expansie (groei over de omgeving) van grote steden
commerciële landbouw: grootschalige, gemechaniseerde landbouw gericht op de (wereld)markt
remittance: geld dat wordt overgemaakt door migranten naar het land van herkomst
verstedelijkt platteland: het overgangsgebied tussen stad en platteland met stedelijke kenmerken, zoals verspreide elitewoonwijken of zelfbouwwijken, winkelcentra, niet-agrarische bedrijvigheid
zelfvoorzienende landbouw: kleinschalige landbouw met als belangrijkste doel de eigen familie van voedsel te voorzien
assimilatie: proces waarbij een groep zich qua cultuur en levenswijze volledig aanpast aan de andere, dominante groep
inheemse bevolking: de oorspronkelijke bevolking in een gebied
integratie: proces waarbij een groep zich aanpast aan de dominante groep, met behoud van eigen identiteit
machtspolitiek: politiek die op het gebruik van machtsmiddelen berust en die geen rekening houdt met de mening van anderen, die soms de mensenrechten schendt door onderdrukking en door geweld te gebruiken tegen de oppositie
clientelisme: mensen uit de bovenlaag van de bevolking bewijzen een persoon of een groep mensen een dienst in ruil voor politieke steun; de bevoorrechte positie die de elite hierdoor verwerft, wordt gebruikt om zichzelf te verrijken
dictatuur: regeringsvorm waarin alle macht bij één persoon of bij een kleine groep mensen berust, bijvoorbeeld een politieke partij, junta of familie
elite: een kleine groep in de maatschappij met buitengewone voorrechten, waardoor zij op een bepaald gebied (politiek, economisch of cultureel) de hoogste positie inneemt
oligarchie: regering die bestaat uit een kleine groep rijke en invloedrijke personen die alle macht heeft
populisme: politieke stroming waarbij een leider zich opwerpt als de stem van 'het volk'. De gevestigde orde wordt voorgesteld als corrupt en als vijand van het volk.
good governance: een transparante manier van besturen waarbij de bevolking over middelen beschikt om het regeringsbeleid te controleren en te beoordelen
neoliberalisme: een economisch beleid waarbij de overheid terugtreedt en het bedrijfsleven veel ruimte krijgt door bijvoorbeeld privatisering van staatsbedrijven, vrijhandel, verkleining/afschaffing van overheidsubsidies, verlaging van winstbelasting
politieke polarisatie: proces waarbij de tegenstellingen tussen politieke groeperingen steeds sterker worden en leiden tot oplopende spanning en onenigheid
discriminatie: het ongelijk behandelen, achterstellen of uitsluiten van mensen op basis van persoonlijke kenmerken
isolement: afgezonderd leven met nauwelijks contact met de buitenwereld, in dit geval door bepaalde oorspronkelijke bewoners in het tropisch regenwoud
regionale autonomie: situatie waarbij een bevolking in haar gebied (een zeker mate van) zelfbestuur kent
territoriaal conflict: conflict over eigenaarschap van grond, waterbronnen of jachtgebieden
zomerbed: de bedding waar de rivier 's zomers doorheen stroomt