Formuletaal

Leerdoelen

•Je kunt de molecuulformule van een stof afleiden uit de structuurformule

•Je kunt de molecuulformules van de acht twee-atomige elementen geven

•Je kunt de molecuulformules geven van acht verbindingen

•Je kunt het massapercentage van een atoomsoort in een verbinding berekenen

Molecuulformules

In de scheikunde wordt de molecuulformule gebruikt om de samenstelling van een verbinding weer te geven. Deze formule bevat het symbool van elk atoom en een index die aangeeft hoeveel van dat atoom aanwezig is. Bijvoorbeeld de molecuulformule van water is H₂O wat betekent dat er twee waterstofatomen en één zuurstofatoom in elk watermolecuul zitten.

Het afleiden van molecuulformules

Je leert de molecuulformule afleiden uit een structuurformule of uit een molecuultekening. Voorbeelden van molecuultekeningen zijn:

•Water: (H₂O) - twee waterstofatomen en één zuurstofatoom.

•Koolstofdioxide: (CO₂) - één koolstofatoom en twee zuurstofatomen.

•Glucose: (C₆H₁₂O₆) - zes koolstofatomen, twaalf waterstofatomen en zes zuurstofatomen.

Groepen van atomen

Soms worden groepen van atomen in een molecuul apart weergegeven. Dit geeft extra informatie over de structuur.

Voorbeeld: azijnzuur

De formule van azijnzuur is (CH₃COOH). Hieruit blijkt dat het molecuul zowel een (CH₃) deel als een (COOH) zuurgroep bevat, wat belangrijk is voor de chemische eigenschappen van azijnzuur.

.

Coëfficiënten en index

De coëfficiënt in een molecuulformule geeft aan hoeveel moleculen van een bepaalde verbinding aanwezig zijn. Bijvoorbeeld in de formule (7 CH₃COOH) betekent de 7 dat er 7 van dat molecuul aanwezig zijn.

Belangrijke molecuulformules

Er zijn een aantal molecuulformules die je vaak tegen gaat komen en is dus handig om uit je hoofd te kennen.

Dat zijn de volgende moleculen:

Twee-atomige elementen

In de natuur zijn er zeven twee-atomige elementen die altijd in paren voorkomen als ze als gas of enkelvoudige stof voorkomen. Deze elementen zijn:

•Chloor (Cl₂)

•Fluor (F₂)

•Stikstof (N₂)

•Waterstof (H₂)

•Zuurstof (O₂)

•Jood (I₂)

•Broom (Br₂)

Om deze te onthouden kun je de ezelsbrug als volgt gebruiken: "Claire Fietst Naar Haar Oma In Brussel". Elke beginletter komt overeen met een van de twee-atomige elementen.

Atoommassa

Elke atoommassa wordt uitgedrukt in atomaire massa-eenheden (u). Één (u) is gelijk aan 1{,}66\cdot10^{-27}1{,}66\cdot10^{-2}1{,}66\cdot10^{-}1{,}66\cdot101{,}66\cdot11{,}66\cdot1{,}661{,}61{,}1kg. Enkele voorbeelden zijn:

•Waterstof (H): 1 u

•Koolstof (C): 12 u

•Stikstof (N): 14 u

•Zuurstof (O): 16 u

Bijvoorbeeld de massa van glucose (C₆H₁₂O₆) kan worden berekend door het optellen van de atoommassa's:

Dan volgt:

6\cdot12+12\cdot1+6\cdot16=180u6\cdot12+12\cdot1+6\cdot16=1806\cdot12+12\cdot1+6\cdot16=186\cdot12+12\cdot1+6\cdot16=16\cdot12+12\cdot1+6\cdot16=6\cdot12+12\cdot1+6\cdot166\cdot12+12\cdot1+6\cdot16\cdot12+12\cdot1+6\cdot6\cdot12+12\cdot1+66\cdot12+12\cdot1+6\cdot12+12\cdot1+16\cdot12+12\cdot1+126\cdot12+12\cdot1+16\cdot12+12\cdot1+6\cdot12+12\cdot16\cdot12+12\cdot6\cdot12+126\cdot12+16\cdot12+6\cdot126\cdot16\cdot6

De atomaire massa van glucose is dus gelijk aan 180 u (let op in dit voorbeeld zijn een aantal waardes naar hele getallen afgerond).