Pleonasme
Een pleonasme is een stijlfiguur waarbij een eigenschap van een woord nogmaals wordt uitgedrukt door een ander woord of woorden. Dit kan zowel opzettelijk als onopzettelijk gebeuren. Pleonasmen kunnen als stijlfout worden beschouwd wanneer ze onbedoeld worden gebruikt en de helderheid of elegantie van de zin verminderen.
Voorbeelden:
1.Witte sneeuw: Sneeuw is altijd wit, dus het gebruik van "witte" is overbodig.
2.Ronde cirkel: Een cirkel is per definitie rond, dus het woord "ronde" is overbodig.
3.Rood bloed: Bloed is altijd rood, dus "rood" is overbodig.
4.Houten boom: Bomen zijn van hout, dus het woord "houten" is overbodig.
5.Natte regen: Regen is altijd nat, dus het gebruik van "natte" is overbodig.
Een pleonasme kan ook ingeburgerd zijn, waardoor deze niet als stijlfout beschouwd wordt. Hij is immers zo bedoeld en vermindert niet de elegantie van de zin. Voorbeelden van ingeburgerde pleonasmen zijn:
•Grote reus
•Internationaal verdrag
•Toekomstplannen
•Als eerste beginnen
•Nieuwe aanwinst
Tautologie
Een tautologie is een stijlfiguur waarbij hetzelfde twee keer wordt gezegd met verschillende woorden. Dit kan zowel opzettelijk als onopzettelijk gebruikt worden. Een tautologie wordt beschouwd als een stijlfout als het niet opzettelijk is en de zin daardoor omslachtiger maakt dan nodig.
Voorbeelden:
•Misschien is er wellicht een andere mogelijkheid: Beide woorden betekenen "mogelijk," dus één van de twee is overbodig.
•Zij is weduwe en heeft geen man meer: "Weduwe zijn" en "geen man meer hebben" betekenen hetzelfde.
Een tautologie kan ook ingeburgerd zijn, waardoor deze niet als stijlfout beschouwd wordt. Hij is immers zo bedoeld en vermindert niet de elegantie van de zin. Voorbeelden van ingeburgerde tautologiën zijn:
•Gratis en voor niets
•Voor eeuwig en altijd
•Hij leeft nog voort
•Never nooit niet
Verschil tussen pleonasme en tautologie
Hoewel zowel pleonasme als tautologie betrekking hebben op de herhaling van betekenissen, is het onderscheid duidelijk. Pleonasme herhaalt een eigenschap die al in het woord zelf zit, terwijl tautologie hetzelfde concept uitdrukt met verschillende woorden. Beide kunnen stijlfouten zijn als ze onbedoeld worden gebruikt en de zin minder effectief maken.
