165
De ruimte is van cruciaal belang voor de aarde, en daarom zijn er regels nodig
(1) Met een testvlucht van zijn Virgin Galactic-ruimtevliegtuig schoot multimiljardair Richard Branson in juli 2021 door de 5 stratosfeer. Zijn jongensdroom kwam uit: vier minuten zweefde hij met zijn vijfkoppige crew gewicht- loos boven de aarde. De bijzondere trip had hij speciaal vervroegd om Amazon-tycoon Jeff Bezos voor te zijn. Bezos stapte anderhalve week later in zijn Blue Origin-raket. (2) De nieuwe space race1 ging niet tussen rivaliserende staten, maar tussen ijdele miljardairs. Na de aan- kondiging van Bransons lancering liet Bezos in een wrevelige reactie weten zijn rivaal een goede reis te wensen, ook al zou die officieel de ruimte niet ingaan. De tachtig- kilometergrens die 'SpaceShipTwo Unity 22' aantikte, werd in de jaren vijftig door de NASA bestempeld tot begin van de ruimte, maar inter- 10 15 20 25 nationaal wordt de grens van hon- derd kilometer boven de aarde aangehouden.
30 (3) De boodschap was duidelijk: Branson mocht eerder zijn, Bezos ging hoger. Baas boven baas. En dan is er nog een baas: Elon Musk, die met zijn bedrijf SpaceX eerder al de eerste commerciële partij was die een bemenste ruimtevlucht in een baan rond de aarde kreeg.
35 (4) De space barons2 worden ze wel genoemd. Kort gezegd willen Musk en Branson vooral Mars 'koloniseren', Jeff Bezos de ruimte 40 rondom de aarde. Het zijn mannen die meer gemeen hebben dan hun kleur, levensfase en torenhoge ambitie. Als jongetjes lazen ze grotendeels dezelfde sciencefiction- 45 boeken. Als jongemannen waren ze stuk voor stuk buitenbeentjes; ze zijn geobsedeerd door raketten en willen, boven alles, winnen. Met miljoenen fans, miljarden dollars om te investeren en deals met grote 50 ruimtevaartorganisaties zijn ze inmiddels beeldbepalend voor de ruimtevaart.
55 (5) Hun taalgebruik verraadt een wereldbeeld. De ruimte noemen ze een 'frontier'3), een plek om te 'koloniseren', zoals ooit het Wilde Westen. Steeds als ik dat lees, struikel ik erover. Koloniseren. Alsof dat woord niet zucht onder de last 60 van het verleden. Als onze taal bepaalt hoe we naar de wereld, en dus ook naar de ruimte kijken, moeten we zorgvuldig zijn met onze woorden. Waarom niet 'bezoeken' in plaats van 'koloniseren'? Ook voor 'frontier' is vast een minder beladen term te vinden. Mijn voor- stel: the unknown4, maar ik ver- moed dat die term te nederig stemt. (6) Je kunt je afvragen of wij, aardgebonden stakkers, ons hier nu druk om moeten maken. Waarom laten we een klein clubje interplane- 65 70 75 taire adel zich niet vermaken in het heelal? Omdat de ruimte inmiddels van cruciaal belang is voor de aarde, daarom. We kunnen allang niet meer zonder al die satellieten 80 daarboven, en er valt wat te halen. De eerste buitenaardse mijnbouw- bedrijven zijn al opgericht. Lyndon B. Johnson, later president van de Verenigde Staten, voorzag het in 85 1958 al: "De ruimte controleren is de wereld controleren.
(7) Volgens het Ruimteverdrag dat de basis vormt voor het internatio- nale ruimterecht moeten we de 90 ruimte beschouwen als een "provin- cie voor de hele mensheid" en dat is precies wat het zou moeten zijn en blijven.
95 (8) Onze sterrenhemel is de bron van onze wetenschappelijke kennis, en van de oudste verhalen van de mensheid. Cultureel en weten- schappelijk is het heelal voor ieder van ons van grote betekenis. Alles 100 wat daar gebeurt zou in het belang moeten zijn van zo veel mogelijk aardbewoners.
105 (9) Het probleem is alleen dat dit idee van een gedeelde menselijke provincie zich maar moeilijk vertaalt in harde wetten. Het Ruimteverdrag stamt uit de jaren zestig, het is niet bedacht op de commerciële exploi- tatie van private partijen. Het zou 110 naïef zijn te stellen dat buiten de dampkring geen geld mag worden verdiend. Maar als we de space cowboys ongemoeid hun gang laten gaan, kan de ruimte een exclusief 115 wingewest worden voor de super- rijken.
(10) Zelf koppelen ze hun interpla- netaire ambities trouwens niet in de eerste plaats aan financiële winst.
120 Rond de lancering van de Virgin Galactic noemde Branson het 'overzichtseffect' als motivatie om omhoog te gaan.
(11) Dit effect treedt op bij veel 125 astronauten die vanuit de ruimte 130 naar de aarde kijken en doordron- gen raken van de kwetsbaarheid en verbluffende schoonheid van onze planeet. Door de grote afstand zien ze plotseling hoe alles hier beneden een geheel vormt. Geen boom, geen mens, geen wolk staat op zichzelf. Dit diepe besef van de aardse verwevenheid maakt dat 135 veel ruimtevaarders zich bij terugkomst van hun missie gaan inzetten voor behoud en versterking van ons ecosysteem.
140 (12) Branson zegt met zijn plannen voor ruimtetoerisme zo veel moge- lijk mensen deze ervaring te willen bieden. Maar het is zeer de vraag of vier minuten zweven op tachtig kilometer hoogte een overzichts- 145 effect oplevert. Onderzoek naar het effect wijst uit dat een enkele keer kijken niet genoeg is voor een lang- durige impact. Bovendien speelt niet alleen het uitzicht een rol maar 150 ook de grote afstand en de com- plete afzondering. Het ligt dus wat genuanceerder dan Branson het doet voorkomen.
155 (13) Ook Bezos en Musk framen hun plannen graag als filantropi- sche ondernemingen. Ze weten dondersgoed dat ruimtevaart drijft op grote verhalen. Raketbrandstof is een mengeling van kerosine en 160 mythevorming, schreef de Deense godsdienstwetenschapper Thore Bjørnvig.
(14) Het is aan ons die verhalen door te prikken, te zien wat er over- blijft als de lucht is ontsnapt. Met alleen een kritische houding komen we er niet. Er is betere regelgeving nodig. Hiervoor zou de internatio- nale gemeenschap een voorbeeld 170 kunnen nemen aan Antarctica, qua status vergelijkbaar met de ruimte. Overheden moeten overeenkomen 175 dat het gebied buiten de dampkring niet voor commerciële doeleinden mag worden geëxploiteerd.
(15) Het heelal heeft ons nog van alles te leren, over onze oorsprong en onze toekomst. De sterrenhemel 180 kan ons helpen verwondering en relativering te vinden in een benauwde tijd. Maar daarvoor moet de ruimte wel de ruimte blijven. En niet het speelveld van groot geld en dito ego's.
Marjolijn van Heemstra, NRC Handelsblad, 16 juli 2021 Marjolijn van Heemstra is schrijver en theatermaker. Ze publiceerde onlangs het boek In lichtjaren heeft niemand haast. Een pleidooi voor meer ruimte in ons leven.
noot 1 space: (de) ruimte noot 2 barons: baronnen noot 3 frontier: grens; een term die ten tijde van de kolonisatie van Amerika werd gebruikt om de grens aan te duiden tussen het reeds door kolonisten bevolkte en het nog niet door kolonisten bevolkte deel noot 4 the unknown: het onbekende