Quantumtunneleffect
Quantumtunneleffect

Quantumtunneleffect

Verberg docent
Afspelen
Geluid uitzetten
Afspeelsnelheid
00:00 / 09:05
Ondertiteling/CC
Instellingen
Volledig scherm
Oefenen
Begrippen (7)Leer de bijbehorende begrippen
Samenvatting

Leerdoelen

•Je kunt het quantum tunneleffect beschrijven aan de hand van een eenvoudig model.

•Je kunt uitleggen waarvan de kans op tunneling afhangt.

•Je kunt beschrijven wat een scanning tunneling-microscoop (STM) is.

•Je kunt alfa-verval verklaren met behulp van het tunneleffect.

Wat is het quantum tunneleffect?

Het quantum tunneleffect, of tunneling, is het verschijnsel waarbij een deeltje door een energiebarrière heen gaat, zelfs als het niet genoeg energie heeft om over de barrière heen te gaan. Klassiek gezien zou dit onmogelijk zijn. Dit effect treedt op, omdat een quantumgolf altijd vloeiend is en niet abrupt nul kan worden bij de randen van een barrière. Dit betekent dat de kans bestaat dat het deeltje aan de andere kant van de barrière is, alsof het erdoorheen is getunneld. Een energiebarrière is een gebied met hogere potentiële energie dat een deeltje normaal moet overwinnen.

Hoe werkt de golffunctie bij tunneling?

De golffunctie beschrijft de quantumtoestand van een deeltje en loopt, hoewel sterk afnemend, een beetje door in de energiebarrière in plaats van abrupt nul te worden. Het kwadraat van de golffunctie geeft de waarschijnlijkheidsverdeling, oftewel de kans om het deeltje bij een meting op een bepaalde plaats waar te nemen. Hierdoor is er een kans om het deeltje in de barrière of zelfs daarbuiten aan te treffen. Wanneer een deeltje door een barrière heen gaat, wordt de amplitude van de golffunctie lager, wat betekent dat de waarschijnlijkheid om het deeltje aan de andere kant te vinden kleiner is. Het deeltje verliest hierbij geen kinetische energie, waardoor de golflengte even groot blijft. Als de kinetische energie wel groter wordt, bijvoorbeeld door alfa-verval, wordt de golflengte kleiner.

Golffunctie van een deeltje dat op een energiebarrière afkomt, waarbij de golffunctie door de barrière heen reikt en een kleinere amplitude heeft na de barrière.
Golffunctie van een deeltje dat op een energiebarrière afkomt, waarbij de golffunctie door de barrière heen reikt en een kleinere amplitude heeft na de barrière.

Waarvan hangt de kans op tunneling af?

Laten we de kans dat een deeltje door een energiebarrière heen tunnelt beter bekijken en wat hierbij een rol speelt. Op deze kans hebben drie factoren een belangrijke invloed:

•De massa van het deeltje: een kleinere massa verhoogt de kans op tunneling.

•De hoogte van de energiebarrière: een lagere barrière verhoogt de kans op tunneling.

•De breedte van de energiebarrière: een dunnere barrière verhoogt de kans op tunneling.

Snippet van een golffunctie en energiebarrière
Snippet van een golffunctie en energiebarrière

De kans op tunneling is pas reëel als de afmeting van de barrière in de orde van grootte is van de De Broglie-golflengte van het quantumdeeltje. De de Broglie-golflengte is de golflengte die wordt toegekend aan een deeltje met een bepaalde impuls.

Hoe wordt het tunneleffect toegepast in een STM?

De scanning tunneling microscoop noemen we vaak STM (scanning tunneling microscope in het Engels) en het is een toepassing van het quantum tunneleffect. De STM produceert hoogtekaarten van metaaloppervlakken op atomaire schaal. De schaal van deze metingen is heel klein, ongeveer twee nanometer.

Hoogtekaart van een metaaloppervlak gemaakt met een STM
Hoogtekaart van een metaaloppervlak gemaakt met een STM

Hoe werkt een STM?

Een STM werkt met een geleidende, scherpe naald waarvan de punt slechts enkele atomen breed is. Deze naald raakt het oppervlak niet, maar zweeft er net boven op een afstand van ongeveer één nanometer. Tussen de naald en het oppervlak wordt een kleine spanning aangelegd, wat het tunnelen bevordert. Elektronen springen door het tunneleffect over van de naald naar het oppervlak, en andersom. De stroomsterkte van deze overspringende elektronen is afhankelijk van de afstand tussen de naald en het oppervlak. Een kleinere afstand resulteert in een grotere stroomsterkte. Door de stroomsterkte te meten terwijl de naald over het oppervlak beweegt, kan een hoogtekaart van het oppervlak worden gemaakt.

Schematische weergave van een STM in actie
Schematische weergave van een STM in actie

De ontwikkeling van de STM rond 1980 was cruciaal voor de start van nanotechnologie, omdat het mogelijk werd om de buitenste atoomlaag van metalen en andere materialen te bekijken.

Hoe verklaart het quantum tunneleffect alfa-verval?

Alfa-verval is een radioactief vervalproces waarbij een atoomkern een alfadeeltje (een heliumkern) uitzendt. De atoomkern gedraagt zich als een energieput waarin alfadeeltjes opgesloten zitten, omgeven door een potentiële energiebarrière. Hoewel een alfadeeltje in principe niet voldoende energie heeft om over deze barrière heen te gaan en te ontsnappen, is er door het tunneleffect toch een kans dat dit gebeurt.

Snippet van alfa-verval door het tunneleffect
Snippet van alfa-verval door het tunneleffect

Wanneer een alfadeeltje uit de kern tunnelt, wordt de energie van de overgebleven deeltjes in de kern lager. De totale energie van de kern komt dan volledig onder de potentiële energiebarrière te liggen, waardoor verdere ontsnapping via tunneling minder waarschijnlijk wordt.

Veelgestelde vragen
Bekijk ook

Voor elk vak alles wat je nodig hebt

Vind uitleg, oefeningen en oefentoetsen voor elk vak dat je volgt. Zo heb je school op een rijtje en meer vrijheid voor andere dingen.

JuliaLeerling
Trustpilot
Ik vind JoJoschool echt heel fijn en het heeft mij dit schooljaar erg geholpen. Ik vind de uitleg filmpjes heel duidelijk en ze helpen je de stof beter te begrijpen. Ook kun je goed oefenen met de woordenlijsten voor taalvakken, waardoor het stampen een stuk makkelijker wordt. Zeker een aanrader!
Roemer O.Leerling
Trustpilot
Heel handige uitleg filmpjes met opdrachten die ook echt horen bij dat onderwerp. Echt handig voor bij het leren van toetsen!
TeddyLeerling
Google
Extreem goede school, duidelijke uitleg, behulpzame en geduldige docenten. Zeker een aanrader van een H4 leerling!
Lourdes S.Leerling
Trustpilot
Jojoschool heeft mij onwijs goed geholpen. Het heeft een goede chatbot die je helpt bij alles, waardoor je 24/7 een "docent" bij je hebt. Ook kan je met oude examens oefenen en veel oefenopdrachten maken onder uitleg videos waardoor je de stof nog beter begrijpt.
MaramLeerling
Google
ik gebruik het om te leren en het helpt oprecht je zult altijd wel onderwerpen vinden waar je naar opzoek bent met uitleg filmpjes en opdrachten waarmee je de antwoorden erbij krijgt zodat je kunt kijken wat je fout hebt gemaakt en waarom, ook handige ai bot die je vragen kunt stellen
SallyLeerling
Trustpilot
Ik vond het heel fijn om te gebruiken, vooral voor de vakken bio en Nask. Door de uitleg (filmpjes) ben ik een heel eind gekomen. Ik vond het heel duidelijk en kon overal makkelijk bij komen. Volgend jaar zeker ga ik het zeker weer gebruiken,en door dit allemaal geef ik het ook 5 sterren!
LianneLeerling
Google
Jojoschool heeft me echt door mijn examenperiode heen geholpen toen ik het niet meer zag zitten. Als ik geen overzicht meer had, gaf jojoschool mij die weer terug. Door alle duidelijke filmpjes en oefeningen ben ik nu met vlag en wimpel geslaagd!
Saathiya S.Leerling
Trustpilot
Mijn ervaring met JoJo School is heel goed. Ik heb veel geleerd en voelde me altijd goed geholpen. Met Jojo school kan je makkelijk leren en als ik het niet begreep was er altijd duidelijke uitleg om mij te helpen. Daarnaast is de sfeer prettig en motiverend. Ik raad JoJo School zeker aan!
Noella W.Leerling
Google
heeft me heel erg geholpen met voorbereiden voor me eindexamens!
Emma B.Leerling
Trustpilot
Ik ben super tevreden! JoJoschool heeft me super goed geholpen met mijn toetsen en huiswerk! Aanrader!
EvaLeerling
Trustpilot
Mijn school heeft jojoschool aangeschaft voor de hele school en ik ben zeer tevreden. Ik kan al mijn boeken er vinden die ik bijvoorbeeld bij StudyGo niet kan vinden. Ik gebruik het nu voor een half jaar en het werk super goed en voor de vakken waar ik eerst een 6 haalde haal ik nu een 8! Vooral de oefen opdrachten en filmpjes helpen mij super veel en ben er erg tevreden over en ga het zeker blijven gebruiken! (Havo 4)
Lucas L.Leerling
Google
heel handig, vooral voor de middelbare school
LotteLeerling
Trustpilot
het werkt heel goed en helpt je ook echt om het te begrijpen
Ela T.Leerling
Google
Goed
Julian Z.Leerling
Trustpilot
Heel goed om te gebruiken voor school mijn cijfers gingen omhoog.
Nubia P.Leerling
Trustpilot
Het is een goede website om te leren voor toetsen ze hebben goede uitleg video’s en bijna elk boek
Cira J.J.Leerling
Google
Jojo school heeft mij veel ondersteuning gegeven tijdens de examenperiode en is één van de beste hulpmiddelen geweest
Julia H.Leerling
Trustpilot
Ideale website om op te leren voor je toetsen! Er zijn woordenlijsten, uitleg videos, (ai) tutor’s en als er toch iets mis is is het heel makkelijk om contact op te nemen en krijg je bijna meteen hulp. 5/5 website!
KyraLeerling
Google
Jojo schools aas echt heel handig, heb waarschijnlijk echt niet mijn examens kunnen slagen zonder!!
AnoniemLeerling
Trustpilot
Top site 10/10
leerlingen gebruiken JoJoschool
105.000
leert beter
94%
heeft meer zelfvertrouwen
86%
haalt hogere cijfers
90%

Leer jezelf vrij

School gefixt, hoofd weer vrij.

Leer op jouw niveau, in jouw tempo en voor jouw doel. JoJoschool helpt je precies met wat jij nog nodig hebt. Zodat je verder komt, meer vertrouwen krijgt en daarna ook gewoon weer tijd hebt voor leuke dingen.