Leerdoelen
•Je kunt uitleggen wat een serieschakeling is.
•Je kunt uitleggen wat een parallelschakeling is.
•Je kunt uitleggen hoe de stroomsterkte werkt in een serie- en parallelschakeling.
•Je kunt uitleggen hoe de spanning werkt in een serie- en parallelschakeling.
Serieschakeling
Een serieschakeling kun je je voorstellen als een lange weg waar alle onderdelen, zoals lampjes, achter elkaar zitten. Net als de afleveringen van je favoriete serie: die kijk je ook allemaal achter elkaar, van één naar twee, naar drie, enzovoort. Er zijn geen zijwegen, alles volgt dezelfde route.
Stroomsterkte in een serieschakeling
Stroomsterkte meet je in ampère (A) en kun je vergelijken met het aantal auto's dat over de weg rijdt. In een serieschakeling is de stroomsterkte overal in de schakeling gelijk. Dat betekent dat als er aan het begin van de weg vier auto's rijden, er halverwege nog steeds vier auto's rijden, en aan het einde ook. Ze kunnen immers nergens afslaan.
Rekenvoorbeeld stroomsterkte: Als de stroombron 4 A levert, dan is de stroomsterkte door het eerste lampje 4 A en door het tweede lampje ook 4 A. Overal is de stroomsterkte dus 4 A.
Spanning in een serieschakeling
Spanning meet je in volt (V) en is te vergelijken met de energie die de mensen in de auto hebben. Deze energie wordt gebruikt door de lampjes in de stroomkring. In een serieschakeling wordt de spanning verdeeld over de onderdelen. De lampjes zijn de huizen waar de mensen uit de auto stappen.
Rekenvoorbeeld spanning: Stel, er zitten zes mensen (energie) in één auto die op weg is naar twee lampjes. Elk lampje heeft energie nodig. De auto rijdt naar het eerste lampje en zet daar de helft van de mensen af, dus drie mensen. De resterende drie mensen rijden verder naar het tweede lampje, waar ze ook worden afgezet. Uiteindelijk zijn er zes mensen afgezet en is alle energie opgebruikt, wat precies de bedoeling is.
Parallelschakeling
Bij een parallelschakeling zitten de onderdelen niet allemaal achter elkaar op dezelfde weg. In plaats daarvan heeft de weg verschillende aftakkingen of afslagen, waardoor de onderdelen in andere wegen zitten. Denk aan een snelweg met verschillende opritten en afritten.
Stroomsterkte in een parallelschakeling
In een parallelschakeling wordt de stroomsterkte (het aantal auto's) verdeeld over de verschillende aftakkingen. Als de auto's bij een splitsing komen, rijdt een deel de ene kant op en een deel de andere kant. Later komen ze weer samen.
Rekenvoorbeeld stroomsterkte: Stel, er rijden drie auto's (3 A) op de weg. Ze komen bij de eerste splitsing. Eén auto slaat af naar het eerste lampje, en de andere twee rijden door. Bij de volgende splitsing slaat weer één auto af naar het tweede lampje, en de laatste auto rijdt door naar het derde lampje. Na de lampjes komen de auto's weer bij elkaar, en rijden ze met z'n drieën terug naar het begin.
Spanning in een parallelschakeling
In een parallelschakeling is de spanning (de energie van de mensen) overal gelijk. Elk lampje krijgt dezelfde hoeveelheid energie. Als je drie mensen in elke auto hebt, en er zijn drie aparte wegen naar drie lampjes, dan rijdt er een auto met drie mensen naar elk lampje. Bij elk lampje stappen dan de drie mensen uit, omdat ze daar hun energie kunnen gebruiken.
Rekenvoorbeeld spanning: Stel, er zitten drie mensen in elke auto.
•De auto die naar het eerste lampje rijdt, zet drie mensen af.
•De auto die naar het tweede lampje rijdt, zet ook drie mensen af.
•De auto die naar het derde lampje rijdt, zet eveneens drie mensen af.
Bij alle lampjes wordt dus evenveel spanning afgegeven en gebruiken ze allemaal evenveel energie. De energie is uiteindelijk weer op wanneer de auto's terugkeren bij de spanningsbron.
Wat betekent dit voor de lampen in jouw huis?
Alle lampen in één kamer in je huis zijn aangesloten op dezelfde stroomkring, maar ze zijn niet in serie geschakeld. Ze zijn parallel geschakeld. Dat is handig, want als er dan één lamp kapot gaat, kunnen de auto's (stroom) nog steeds naar de andere lampen rijden zonder dat ze gehinderd worden. Zo blijven de andere lampen gewoon werken, zelfs als één lamp het begeeft.
