Leerdoelen
•Je kunt uitleggen waarom mensen werken.
•Je kunt de relatie tussen werk en sociale ongelijkheid beschrijven.
•Je kunt de belangrijkste ontwikkelingen op de arbeidsmarkt benoemen.
Waarom werken we?
De redenen om te werken kunnen worden onderverdeeld in het vervullen van twee fundamentele soorten behoeften: materiële en immateriële.
•Materiële behoeften: De meest primaire functie van werk is het genereren van inkomen. Dit geld stelt mensen in staat te voorzien in hun levensonderhoud en andere materiële zaken.
•Immateriële behoeften: Naast de financiële noodzaak vervult werk diverse niet-materiële functies die bijdragen aan het welzijn. Denk hierbij aan het sociale aspect van werken, persoonlijke ontwikkeling, zelfontplooiing en de waardering die mensen ervaren vanuit hun werkomgeving.
De waarde die iemand aan zijn werk hecht, wordt het arbeidsethos genoemd. Dit ethos is niet statisch, maar wordt beïnvloed door de plaats en tijd waarin men leeft. Zo worden in de Verenigde Staten aanzienlijk minder vakantiedagen als normaal beschouwd dan in Nederland. Recenter zien we in Nederland ook de opkomst van flexwerken; een manier van werken die voorheen veel minder gebruikelijk was.
Interessant genoeg kan werk zowel als een recht als een plicht beschouwd worden. Toegang tot werk is een sociaal grondrecht; de overheid moet daarom zorgen dat er voldoende werkgelegenheid is. Tegelijkertijd vervullen we door te werken een maatschappelijke plicht en tonen we solidariteit; we dragen bij aan de financiën die sociale zekerheden en voorzieningen mogelijk maken. Dit is een van de kernwaarden van de verzorgingsstaat.
Werk en sociale ongelijkheid
De aard van iemands werk is een bepalende factor voor zijn of haar maatschappelijke positie. Een functie kan een bepaald aanzien met zich meebrengen. Door van baan te veranderen of promotie te maken, kan men stijgen op de maatschappelijke ladder. Dit wordt sociale mobiliteit genoemd. Hogere functies vereisen doorgaans meer kennis en ervaring, waardoor deze doorgroeimogelijkheden niet voor iedereen even toegankelijk zijn.
Ondanks dat werk kansen biedt, is de arbeidsmarkt momenteel niet vrij van sociale ongelijkheid.
•Het glazen plafond: Vrouwen ondervinden belemmeringen bij het doorgroeien naar topfuncties.
•De loonkloof: Vrouwen verdienen voor hetzelfde werk vaak minder dan hun mannelijke collega's. Discriminatie op basis van afkomst: Personen met een buitenlands klinkende achternaam worden significant minder vaak uitgenodigd voor sollicitatiegesprekken.
Dit kan worden tegengegaan met maatregelen zoals positieve discriminatie, het invoeren van vrouwenquota en subsidies voor bedrijven die mensen aannemen met een achterstand op de arbeidsmarkt, zoals personen met een lichamelijke handicap.
Ontwikkelingen in de arbeidsmarkt
De hedendaagse arbeidsmarkt wordt gevormd door drie dominante ontwikkelingen die zowel kansen als bedreigingen met zich meebrengen:
1.Flexibilisering: Er is een duidelijke trend naar een flexibelere arbeidsmarkt. Dit uit zich in een toename van het aantal tijdelijke contracten en een groei van het aantal zelfstandigen zonder personeel (zzp'ers).
2.Technologisering: Technologische vooruitgang, met name automatisering, heeft een grote impact. Voorbeelden zijn de introductie van zelfscankassa's in supermarkten en de inzet van robots in distributiecentra. Deze technologieën maken menselijke arbeid in bepaalde sectoren overbodig, wat leidt tot het verlies van banen.
3.Globalisering: De Nederlandse arbeidsmarkt is nauw verbonden met de wereldeconomie. Dit zorgt voor internationale samenwerking, maar leidt ook tot concurrentie en het uitbesteden van werk door Nederlandse bedrijven aan lageloonlanden. Dit kan resulteren in banenverlies in Nederland.
