Leerdoelen
•Je kunt de begrippen assimilatie en integratie uitleggen en onderscheiden.
•Je kunt de drie belangrijkste reacties op maatschappelijke veranderingen als gevolg van migratie benoemen en beschrijven.
•Je kunt vier motieven of functies van segregatie verklaren.
•Je kunt de drie typen conflicten (sociaalcultureel, sociaaleconomisch en politiek-juridisch) die ontstaan door migratie onderscheiden en herkennen.
•Je kunt de verschillende benaderingen van nationalisten en kosmopolieten ten aanzien van een multiculturele samenleving uitleggen en hun relatie tot assimilatie en integratie beschrijven.
Gevolgen van migratie in Nederland: assimilatie en integratie
Door de jaren heen is Nederland een land geworden met veel verschillende mensen en culturen. Dit komt door de vele migratiestromen. Twee belangrijke begrippen in dit debat zijn assimilatie en integratie.
Assimilatie houdt in dat een nieuwkomer zich volledig aanpast aan de dominante cultuur van het land waar hij of zij aankomt. Dit betekent dat de eigen cultuur, waarden, normen en gebruiken helemaal worden opgegeven. De Nederlandse overheid vraagt dit echter niet van nieuwkomers. Je mag als nieuwkomer je eigen subculturele waarden, normen en gebruiken behouden, zolang deze niet in strijd zijn met de Nederlandse wet.
Wat de Nederlandse overheid wel nastreeft in het migratiedebat, is integratie. Dit is een proces waarbij aanpassingen van twee kanten komen: zowel van de nieuwkomer als van de oorspronkelijke ingezetenen. Het doel is dat verschillende cultuurgroepen prettig en respectvol met elkaar kunnen samenleven. Het samenleven gaat echter niet altijd zonder problemen.
Reacties op maatschappelijke verandering door migratie
Vermijding en segregatie
Segregatie betekent dat mensen elkaar, oftewel een andere culturele groep, uit de weg gaan. Ze trekken zich terug in hun eigen bekende groep, vaak gebaseerd op een vergelijkbare sociaaleconomische status of etnische achtergrond. De vraag die hierbij opkomt is: waarom zijn mensen geneigd om in hun eigen vertrouwde bubbel te blijven leven met dezelfde soort mensen? Hiervoor zijn vier belangrijke motieven of functies te benoemen:
•Het vermindert conflicten tussen groepen: als je samenleeft met mensen met dezelfde waarden, normen en gebruiken, is de kans kleiner dat er onenigheid ontstaat over de manier van leven.
•Het behoud van je eigen identiteit en levensstijl wordt makkelijker: mensen herkennen zichzelf in hun naaste omgeving en kunnen bijvoorbeeld makkelijker hun eetgewoontes of religieuze gebruiken blijven volgen.
•Het vergemakkelijkt de sociale controle binnen de groep: je neemt sneller iets aan van iemand die dezelfde leefregels heeft als jij en je kunt elkaar gemakkelijker aanspreken op gedrag dat afwijkt van de norm.
•Het biedt een grotere mogelijkheid om een stem in de politiek te hebben: als jouw buren en andere mensen in je omgeving dezelfde belangen en culturele achtergrond hebben, is de kans groter dat zij op jou stemmen als je bijvoorbeeld in de gemeenteraad wilt komen.
Conflict
Een andere reactie op verandering is conflict. Hierbij gaan mensen de nieuwe groep niet uit de weg, maar zoeken ze juist de confrontatie op, vaak vanuit een onwil om te willen veranderen. Dit kan leiden tot heftige botsingen. Er zijn drie typen conflicten te onderscheiden, elk op basis van een ander element:
1.Sociaalculturele conflicten: deze botsingen ontstaan op basis van culturele waarden en/of normen. Mensen hebben dan weinig begrip voor elkaar, omdat culturele waarden vaak diepgeworteld zijn en moeilijk los te laten. Dit kan gaan over kleine kwesties, maar ook over grote maatschappelijke debatten. Een voorbeeld hiervan is de discussie over het dragen van een hoofddoek door ambtenaren zoals politieagenten, rechters en officieren van justitie. Dit is een botsing tussen culturele normen, bijvoorbeeld van de islam, en de Nederlandse grondwet, die van oorsprong gestoeld is op christelijke waarden en normen.
2.Sociaaleconomische conflicten: deze conflicten hebben te maken met de angst voor verdringing. Oorspronkelijke ingezetenen zijn bijvoorbeeld bang om hun plek op de arbeidsmarkt kwijt te raken door de komst van nieuwe migranten. Ook het vraagstuk van de sociale zekerheid speelt een rol. Denk aan frustratie die ontstaat wanneer mensen met een Nederlandse achtergrond lang op een wachtlijst staan voor een sociale huurwoning, terwijl migranten soms sneller een woning krijgen toegewezen. Aan de andere kant ervaren personen met een migratieachtergrond vaak discriminatie op de arbeidsmarkt, zelfs met de juiste diploma's, puur vanwege hun afkomst. Dit is helaas vaak moeilijk te bewijzen, omdat andere redenen voor afwijzing worden aangedragen.
3.Politiek-juridische conflicten: deze conflicten gaan over de vraag wie de macht heeft om dingen te bepalen in een land. Het draait om vragen als "wie heeft het hier nou voor het zeggen?" en "wie is een echte Nederlander?". Ingezetenen voelen zich vaak eigenaar van het land, maar is die titel echt alleen aan hen toebedeeld? Aanleiding voor dergelijke conflicten is vaak de angst om bepaalde cultuurelementen te verliezen of voor een verandering van de eigen cultuur. Dit kan leiden tot radicalisering tussen groepen, waarbij onbegrip uitmondt in geweld en haat naar elkaar toe.
Aanvaarding
Tot slot is er de reactie van aanvaarding. Hierbij staat de vraag centraal: hoe kan een samenleving met verschillende groepen zo worden vormgegeven dat we prettig en met respect voor elkaars verschillen kunnen samenleven? Er zijn hierin twee belangrijke stromingen:
1.Nationalisten: deze mensen voelen zich sterk verbonden met de Nederlandse cultuur en doen er alles aan om deze cultuur te behouden. Zij zien de komst van migranten met hun eigen subcultuur vaak als een bedreiging voor de dominante cultuur. Nationalisten streven dan ook eerder naar assimilatie van nieuwkomers.
2.Kosmopolieten: deze groep streeft naar een multiculturele samenleving waarin verschillende culturen naast en met elkaar kunnen leven. Zij zien hun eigen nationale identiteit als een verzameling van meerdere culturen en staan open voor invloeden van buitenaf. Kosmopolieten streven daarom naar integratie, waarbij aanpassing van beide kanten komt.
