Leerdoelen
•Je kunt uitleggen waarom de indeling van politieke partijen op basis van alleen het links-rechtsspectrum onvoldoende is voor een volledig beeld.
•Je kunt de kenmerken en belangrijke thema's van de volgende aanvullende politieke stromingen en indelingen beschrijven: ecologisme, populisme, progressief versus conservatief (met de nuance van reactionair), kosmopolitisch versus nationalistisch en one-issuepartijen.
•Je kunt voorbeelden noemen van Nederlandse politieke partijen die passen bij het ecologisme, populisme en one-issuepartijen.
Het links-rechts-spectrumspectrum
Zoals je misschien al weet, zijn er drie hoofdstromingen in de politiek: het liberalisme, het socialisme en het confessionalisme. Elke stroming heeft eigen waarden en een specifieke positie op het links-rechtsspectrum. Dit spectrum gaat over de gewenste rol van de overheid op sociaaleconomisch vlak, denk aan thema's als zorg en belastingen.
•Links wil een grote rol voor de overheid in de economie en maatschappij.
•Rechts wil een kleine rol voor de overheid en meer ruimte voor individuen en de markt.
Waarom het links-rechtsspectrum alleen niet voldoende is
De indeling op het links-rechtsspectrum vertelt ons iets over de sociaaleconomische standpunten van een partij. Maar in de maatschappij spelen veel meer thema's. Politieke partijen hebben over al die verschillende maatschappelijke thema's wel iets te zeggen. Om een compleet beeld te krijgen van een partij, moeten we dus verder kijken dan alleen links of rechts. Er zijn nog andere indelingen die ons veel meer vertellen over de standpunten van partijen op gebieden als duurzaamheid, cultuur, internationale samenwerking en de focus van een partij.
De overige politieke stromingen en indelingen
Naast de drie hoofdstromingen en het links-rechtsspectrum zijn er nog vijf andere belangrijke manieren om politieke partijen in te delen, elk gebaseerd op een ander thema of aspect van de samenleving.
Ecologisme
Het ecologisme draait om de mate waarin partijen duurzaamheid en het milieu belangrijk vinden.
•Ecologische partijen pleiten voor strengere klimaatregels en maatregelen tegen milieubelastende praktijken, zoals de bio-industrie.
•Niet-ecologische partijen leggen de nadruk minder op deze thema's of hebben andere prioriteiten. Een bekend voorbeeld van een groene partij in Nederland is de Partij voor de Dieren.
Populisme
Populistische partijen zijn vaak lastig in te delen bij de hoofdstromingen en onderscheiden zich door specifieke kenmerken:
•Ze zijn vaak nationalistisch ingesteld en willen de grenzen bewaken met zo min mogelijk immigratie.
•Ze zijn tegen buitenlandse samenwerkingen.
•Ze zetten zich sterk af tegen de huidige politieke elite of 'het systeem'. Voorbeelden van populistische partijen in Nederland zijn de PVV en Forum voor Democratie.
Progressief versus conservatief
Deze indeling gaat over sociaal-culturele thema's, oftewel de invulling van ons leven met betrekking tot gedragsregels en cultuur.
•Progressieve partijen streven naar meer verandering, vernieuwing en vooruitgang op sociaal-cultureel vlak. Hierbij kun je denken aan thema's als het homohuwelijk, abortus of de legalisering van drugs.
•Conservatieve partijen willen zaken op dit vlak juist behouden zoals ze nu zijn. Zij hechten waarde aan traditie en bestaande normen. Een speciale categorie hierin is reactionair. Reactionaire partijen willen zaken niet alleen behouden zoals ze zijn, maar zelfs terug naar hoe het vroeger was, bijvoorbeeld door abortus opnieuw illegaal te maken.
Kosmopolitisch versus nationalistisch
Deze tweedeling gaat over de houding ten opzichte van globalisering en internationale samenwerking.
•Kosmopolieten zien voordelen in globalisering en pleiten voor meer samenwerking, bijvoorbeeld binnen de EU, open landgrenzen en meer internationale verbondenheid.
•Nationalisten zien globalisering als een bedreiging en willen internationale invloeden zoveel mogelijk beperken. Zij streven naar minder immigratie en meer focus op nationale belangen.
One-issuepartijen
One-issuepartijen onderscheiden zich doordat ze zich profileren als vertegenwoordigers van één specifieke doelgroep in de maatschappij en/of zich richten op één aspect van de samenleving. Een goed voorbeeld van een one-issuepartij in Nederland is de BoerBurgerBeweging (BBB), die zich richt op de belangen van boeren en het platteland.
Een completer beeld: partijen met meerdere labels
Het mooie van al deze indelingen is dat ze elkaar niet uitsluiten. Een partij kan tegelijkertijd socialistisch zijn (hoofdstroming), ecologisch (milieu), niet-populistisch (houding tegenover 'de elite'), progressief (sociaal-cultureel), kosmopolitisch (globalisering) én een niet-one-issuepartij (breed scala aan onderwerpen). Door een partij in te delen op basis van meerdere van deze dimensies, krijg je een veel vollediger en genuanceerder beeld van haar standpunten over de vele thema's die in onze samenleving spelen. De indeling op het links-rechtsspectrum vertelt ons immers alleen iets over de gewenste sociaaleconomische rol van de overheid. De andere stromingen en indelingen vullen dit aan met informatie over andere belangrijke maatschappelijke onderwerpen.
