Leerdoelen
•Je kunt de oorzaken en gevolgen van de Beurskrach benoemen
•Je kunt uitleggen waardoor de Beurskrach zich tot wereldwijde economische crisis ontwikkelde
•Je kunt uitleggen waarom Duitsland extra hard geraakt werd door de economische crisis
De economische groei van de Verenigde Staten in de jaren 20
Na de Eerste Wereldoorlog groeiden de Verenigde Staten uit tot een wereldmacht. Door de oorlog hadden de Amerikanen een enorme economische boost gekregen, omdat de landbouw en industrie massaal produceerden voor geallieerde landen zoals Groot-Brittannië en Frankrijk. Daarnaast leenden de Verenigde Staten ook geld uit aan deze landen.
In de jaren twintig heerste er veel optimisme. Steeds meer Amerikanen kochten luxeproducten zoals auto’s en huishoudelijke apparaten. Een belangrijk kenmerk was dat dit vaak gebeurde met krediet, dus geleend geld van banken. Ook werd er veel geïnvesteerd in aandelen, omdat men ervan uitging dat de economie alleen maar zou blijven groeien. De overheid mengde zich nauwelijks in de economie. Banken kregen daardoor veel vrijheid om zelf te bepalen aan wie ze geld uitleenden. Dit zorgde ervoor dat ook mensen met weinig financiële zekerheid makkelijk leningen konden krijgen.
De Beurskrach van 1929
In oktober 1929 veranderde dit vertrouwen plotseling. De verkoop van auto’s en huizen nam al af, waardoor mensen minder vertrouwen kregen in de economie. Op 24 oktober 1929, ook wel Zwarte Donderdag, begonnen mensen massaal hun aandelen te verkopen uit angst dat de waarde verder zou dalen. Hierdoor daalden de koersen juist nog sneller en stortte de beurs in. Door deze paniek konden veel bedrijven hun leningen niet meer terugbetalen. Ook particulieren kwamen in de problemen omdat hun aandelen niets meer waard waren.
Gevolgen van de economische crisis
De Beurskrach leidde niet alleen tot een korte crisis, maar groeide uit tot een langdurige economische depressie. De gevolgen waren groot:
•Leningen konden niet meer worden terugbetaald: bedrijven en gezinnen raakten in financiële problemen.
•Het vertrouwen in de economie verdween: mensen durfden nauwelijks nog te investeren of te kopen.
•Er was sprake van deflatie: prijzen daalden, waardoor bedrijven minder winst maakten en de economie verder verzwakte.
•Het koopkrachtverlies ontstond vooral door massale werkloosheid en loonsverlagingen, waardoor mensen minder te besteden hadden ondanks lagere prijzen.
•Werkloosheid nam sterk toe en in steden ontstonden sloppenwijken, ook wel “Hoovervilles” genoemd.
De Amerikaanse overheid onder president Herbert Hoover bleef aanvankelijk vasthouden aan niet-ingrijpen in de economie. Daardoor werd de crisis erger in plaats van beter.
De wereldwijde verspreiding van de crisis
Omdat de Verenigde Staten op dat moment de belangrijkste economische macht waren, verspreidde de crisis zich snel over de rest van de wereld. Andere landen raakten afhankelijk van de problemen in Amerika en kwamen ook in economische moeilijkheden terecht.
Duitsland en het Dawesplan
Duitsland werd extra hard geraakt door de crisis. Dat kwam door het Dawesplan, een regeling waarbij de VS geld leende aan Duitsland. Dit werkte als volgt:
•De Verenigde Staten leenden geld aan Duitsland.
•Duitsland betaalde daarmee herstelbetalingen aan Frankrijk en Groot-Brittannië.
•Frankrijk betaalde schulden terug aan de Verenigde Staten en kocht Amerikaanse producten.
Door dit systeem was Duitsland sterk afhankelijk van Amerikaanse leningen. Toen de crisis uitbrak, eisten de VS hun geld sneller terug, maar Duitsland kon dat niet betalen. Hierdoor stortte ook de Duitse economie opnieuw in.
Reacties op de crisis
Verenigde Staten
President Hoover bleef aanvankelijk vasthouden aan non-interventie, wat betekende dat de overheid niet ingreep in de economie. Dit leidde tot veel kritiek. Zijn opvolger, Franklin D. Roosevelt, voerde het New Deal-beleid in:
•De overheid gaf steun aan banken via staatsleningen.
•Werklozen kregen hulp en er werd geïnvesteerd in werkgelegenheid.
•De overheid startte grote bouwprojecten om werk te creëren.
Duitsland
In Duitsland werd de crisis gebruikt door politieke partijen zoals de NSDAP van Hitler om steun te krijgen. Hitler beloofde werkgelegenheid en herstel van de economie. Hij pakte de werkloosheid aan door grootschalige projecten te starten, zoals de aanleg van de Autobahn. Ook investeerde hij in de wapenindustrie, wat extra werk opleverde. Binnen enkele jaren daalde de werkloosheid sterk.
Overeenkomst tussen Roosevelt en Hitler
Hoewel Roosevelt en Hitler ideologisch tegenover elkaar stonden, hadden hun economische aanpakken opvallende overeenkomsten:
•Beide leiders grepen actief in in de economie.
•Beide investeerden in openbare werken om werkloosheid te bestrijden.
•Beide gebruikten staatsprojecten om de economie weer op gang te brengen.
•Beide presenteerden zich als leiders die de crisis konden oplossen door sterke overheidssturing.
