Leerdoelen
•Je kunt de oorzaken van de Europese expansie over zee benoemen.
•Je kunt uitleggen hoe het definitieve bewijs werd geleverd dat de aarde rond is.
•Je kunt uitleggen waardoor de driehoekshandel ontstond.
Kenmerkende aspecten
•Het begin van de Europese overzeese expansie
Oorzaken Europese overzeese expansie
•De Europeanen werden gedreven door de zoektocht naar goud en specerijen
•De val van Constantinopel in 1453. De Europeanen hadden nu niet langer vrije doorgang tot Azië over land. Constantinopel was nu namelijk onderdeel geworden van het Ottomaanse Rijk.
•De voltooiing van de Reconquista (1492). In dit jaar werd het laatste stuk van Spanje terugveroverd van de moslims. Nu de Reconquista voltooid was, zaten echter veel soldaten zonder werk. Om deze reden besloten veel van deze oud-soldaten zeeman te worden en naar 'de Nieuwe Wereld' te varen. Columbus had namelijk in ditzelfde jaar Amerika ontdekt, waardoor er veel vraag was naar zeelieden.
•De ontwikkeling van nieuwe navigatiemiddelen in de 14e en de 15e eeuw.
Mijlpalen zeereizen
•De Portugezen bereiken Kaap de Goede Hoop in 1488, wat hen de mogelijkheid gaf om daar een handelspost te stichten.
•Columbus bereikt namens Spanje de Nieuwe Wereld (Amerika) in 1492. Dit gebeurde op zijn zoektocht naar Indië. Tot aan zijn dood bleef Columbus ervan overtuigd dat hij Indië had bereikt en doopte hij de inheemse bevolking ook om tot Indianen.
•Vasco da Gama vindt de oostelijke zeeroute naar Indië in 1498 door om Kaap de Goede Hoop oostwaarts te varen.
•Magelhaen begint aan een reis rond de wereld (1519-1522), maar sneuvelt onderweg. Zijn bemanning voltooit de reis en levert zo het bewijs dat de aarde rond is.
•Aan het einde van de 16e eeuw beginnen ook Engeland, Frankrijk en Nederland met zeereizen naar Oost-Azië en stichten daar factorijen.
Verdeling van de wereld
Spanje en Portugal waren voorlopers op het gebied van zeereizen en wereldontdekkingen. Om oorlog te voorkomen spraken daarom Spanje en Portugal af om de wereld te verdelen. Dit gebeurde onder aandringen van de paus. Een oorlog tussen Spanje en Portugal was immers nadelig voor de christelijke expansie. Andere landen trokken zich vrij weinig aan van deze verdeling op het moment dat zij ook begonnen met zeereizen.
Belangrijkste gevolgen overzeese expansie
•De verovering van overzeese gebieden door Europese machten en stichting van (plantage)koloniën
•Massale sterfte van de inheemse Indianenbevolking in de Amerika's. Dit kwam voornamelijk door de verspreiding van Europese ziektes, maar ook door oorlogen en conflicten.
•Verspreiding van het christendom.
•De uitwisseling van goederen, personen, culturen, planten en dieren tussen continenten.
De driehoekshandel
De uitwisseling van goederen en personen leidde tot het ontstaan van de driehoekshandel. De driehoekshandel was een systeem van handel tussen Europa, Afrika en de koloniën. Schepen vertrokken vanuit Europa met handelsgoederen naar West-Afrika. Daar werden deze goederen geruild voor tot slaaf gemaakte Afrikanen. De tot slaaf gemaakten werden vervolgens naar de koloniën verscheept, waar ze werden verkocht aan plantagehouders (zie afbeelding).
