Leerdoelen
•Je kunt benoemen wat het zelfbeeld was van het Chinese keizerrijk rond 1800.
•Je kunt benoemen wat de oorzaken en gevolgen van de Opiumoorlogen waren.
•Je kunt uitleggen hoe westerse landen hun invloed in China uitbreidden.
Hoe ontwikkelde China zich onder de Qing-dynastie (1644–1911)?
China is op het moment dat de Qing-familie aan de macht komt al 2000 jaar een keizerrijk. Rond 1800 heeft China ook meer inwoners dan heel Europa en heeft het keizerrijk de grootste economie ter wereld. China gaat zichzelf hierdoor ook zien als het centrum van de wereld. Dit zelfbeeld van China als centrum van de wereld is gebaseerd op traditionele waarden die voortvloeien uit de ideeën van Confucius. De keizer ontleent zijn gezag aan het hemels mandaat: hij heeft zijn macht rechtstreeks vanuit de hemel verkregen.
Er schuilt echter een gevaar in het feit dat China zichzelf als centrum van de wereld beschouwt. Zij weigeren namelijk om van andere landen te leren. Dit leidt er uiteindelijk zelfs toe dat zij de wetenschappelijke en industriële revolutie in het Westen missen. Deze achterstand speelde een belangrijke rol bij het uitbreken en het verloop van de Opiumoorlogen.
Britse diplomatieke missie naar China
Dit voorbeeld geeft een goede weergave van het Chinese zelfbeeld rond dit tijdperk. Groot-Brittannië kampt in de 18e eeuw met een extreem hoge behoefte aan thee. China heeft een grote voorraad aan thee, maar heeft op dit moment slechts één haven (in Kanton) opengesteld voor handel met het buitenland. De Britten gaan daarom op diplomatieke missie naar China met de vraag of er meer havens opengesteld kunnen worden. De Chinese keizer slaat echter het verzoek af. Hij stelt dat China geen handel met het buitenland nodig heeft. Alles wat het buitenland te bieden heeft, hebben zij zelf al in overvloed. Hierdoor lopen ze de wetenschappelijke en industriële revolutie mis, terwijl andersom de westerlingen wel hebben geleerd van China. Denk hierbij bijvoorbeeld aan buskruit en het kompas.
Waren er krasjes in het keizerlijke zelfbeeld van China?
Het keizerlijke zelfbeeld klopt niet helemaal; het is niet het perfecte land op aarde. Allereerst zijn de Chinese staatsambtenaren (mandarijnen) vaak corrupt. Zij hebben hun functie gekocht en houden delen van de belastinginkomsten voor zichzelf, waardoor de Chinese overheid minder geld heeft. Daarnaast kopen de mandarijnen met zilver (verdiend met theehandel) het verboden middel opium vanuit Brits-Indië. Uiteindelijk wordt de opium ook doorverkocht aan het binnenland, waardoor tientallen miljoenen mensen, waaronder met name Chinezen, verslaafd raken.
De keizer ziet dit gebeuren en laat daarom in 1839 1 miljoen kilo opium vernietigen. De Britten zien hun lucratieve opiumhandel hierdoor in gevaar komen en besluiten als tegenreactie de Chinese schepen en de Chinese kust te bombarderen.
Hoe verliep de Eerste Opiumoorlog (1839-1842)?
Aangezien dit conflict is aangewakkerd door de vernietiging van geïmporteerde opium, wordt dit ook wel de Eerste Opiumoorlog genoemd. Tijdens deze oorlog kwam voor het eerst naar boven dat de Chinese kant een grote technologische en militaire achterstand had op westerse landen. De Britse marine heeft namelijk weinig tot geen moeite met de aanval en bezetting van het Chinese leger en de Chinese vloot.
Het Verdrag van Nanking
Op dat moment zagen de Britten dat zij in een sterke positie verkeerden om China een vernederend verdrag op te leggen. Dit leidde in 1842 tot de ondertekening van het Verdrag van Nanking. Hierin werden de volgende afspraken vastgelegd:
•De Britten worden gecompenseerd voor de verbrande opium;
•China opent vijf havens voor buitenlandse handel;
•Hongkong valt nu onder Brits bestuur.
Dit is een typisch voorbeeld van het modern imperialisme: waarbij westerse landen hun macht en invloed uitbreiden, zowel door gebied te claimen als door invloedssferen te creëren.
Wat waren de gevolgen van de Opiumoorlogen?
Als gevolg van de Eerste Opiumoorlog gaan steeds meer westerse landen ongelijke verdragen sluiten met China. Deze verdragen zijn vaak in het nadeel van China, maar door zijn militaire en technologische achterstand heeft China vaak geen keuze. Het lukt China niet om weerstand te bieden.
Tweede Opiumoorlog
China probeert onder deze verdragen uit te komen, wat resulteert in de Tweede Opiumoorlog. De Fransen en Britten werken in deze oorlog samen en bezetten samen Beijing (1856). Dit toont aan dat China niet in staat is om zichzelf te verdedigen tegen de westerse overmacht. Een gevolg van de Tweede Opiumoorlog is dat er nu tien havens verplicht opengesteld moeten worden voor buitenlandse handel. In deze verdragshavens, bijvoorbeeld Shanghai, hebben westerlingen exterritoriale rechten. Rechten die westerlingen in China genoten, waardoor ze niet onder Chinese wetgeving vielen. Westerse onderdanen wonen in aparte gebieden (concessies) met eigen rechtspraak. Ze vallen hierdoor niet onder de verantwoordelijkheid van het Chinese bestuur.
