Wat houdt het in dat Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog neutraal bleef?
Leerdoelen
•Je kunt uitleggen hoe Duitsland reageerde op de Nederlandse neutraliteit.
•Je kunt beschrijven welke gevolgen de Eerste Wereldoorlog had voor Nederland.
De Nederlandse neutraliteit en het Von Schlieffenplan
Toen de Eerste Wereldoorlog uitbrak, waren de grote Europese staten zoals het Duitse Rijk, Oostenrijk-Hongarije, Frankrijk en het Russische Rijk met elkaar in oorlog. Duitsland had een tactisch nadeel, omdat het in het oosten tegen de Russen vocht en in het westen tegen Frankrijk. Om Frankrijk snel uit te schakelen, ontwikkelde Duitsland het Von Schlieffenplan. Dit plan voorzag in een snelle aanval op Frankrijk door een haakbeweging via de Lage Landen (Nederland, België en Luxemburg) om zo Frankrijk vanuit het noorden aan te vallen. Dit zou de Fransen verrassen, die een aanval op hun gedeelde grens verwachtten.
Het originele plan van Von Schlieffen werd aangepast door generaal Von Moltke. Duitsland besloot alleen door het neutrale België te trekken, en niet door Nederland. Nederland koos vrijwel direct voor neutraliteit, wat betekent dat het zich niet aansloot bij een van de grote bondgenootschappen.
De belangrijkste bondgenootschappen waren:
•De Triple Entente, ook wel de geallieerden genoemd: Rusland, Frankrijk, Groot-Brittannië en later ook Amerika.
•De Centrale Mogendheden: het Duitse Rijk, Oostenrijk-Hongarije, Italië en het Ottomaanse Rijk.
Nederland mobiliseerde wel zijn leger uit angst voor een Duitse inval. Mobiliseren betekent het leger klaar maken voor de oorlog. Het Nederlandse leger werd echter vooral ingezet als grenswacht. Duitsland viel Nederland niet aan, omdat het belangen had bij de Nederlandse neutraliteit. Duitsland hoopte via het neutrale Nederland aan belangrijke industriële grondstoffen zoals steenkool, olie en ijzererts te komen, omdat andere landen door de oorlog niet meer met hen wilden handelen. De Belgische neutraliteit werd niet gerespecteerd, omdat Duitsland via België Frankrijk wilde aanvallen.
Gevolgen van de oorlog voor Nederland
De Eerste Wereldoorlog had verschillende belangrijke gevolgen voor Nederland:
•Vluchtelingen: ongeveer één miljoen Belgische burgers en soldaten vluchtten naar het veilige Nederland. Belgische soldaten moesten geïnterneerd worden, wat betekende dat zij niet meer terug mochten om te vechten in België. De Belgische burgers werden in vluchtoorden geplaatst. Er waren soms culturele en religieuze spanningen, omdat Belgen vaak katholiek waren en Nederlanders protestant.
•De Dodendraad: om te voorkomen dat Belgen vluchtten en smokkel vanuit Nederland naar België plaatsvond, spanden de Duitsers een hoogspanningslijn langs de grens tussen België en Nederland. Deze lijn werd de Dodendraad genoemd. De draad stond onder zo'n hoge spanning dat aanraking dodelijk was.
•Schaarste en handelsbelemmeringen: de oorlog duurde jarenlang, wat leidde tot schaarste (een gebrek aan goederen) in Nederland. De geallieerden namen steeds meer Nederlandse goederen zoals veevoer, koper en brandstof in beslag op zee. Zij waren bang dat Nederland deze goederen aan de vijandige Duitsers zou leveren.
•Economische gevolgen: de handelsbelemmeringen zorgden ervoor dat de industrie in Nederland instortte. Dit leidde tot veel werkloosheid, armoede en uiteindelijk ook hongersnood onder de bevolking.
•Distributiesysteem: om de schaarste en de gevolgen daarvan tegen te gaan, stelde de Nederlandse overheid een distributiesysteem in. Dit systeem hield in dat voedsel, brandstof en andere noodzakelijke zaken werden gerantsoeneerd. Iedereen kreeg een kleine, bepaalde hoeveelheid van deze producten om te kunnen overleven, ook wel 'op de bon gaan' genoemd.
