Les over §4 Het einde van de Koude Oorlog
Het einde van de Koude Oorlog
Einde van de Koude Oorlog: val van de Muur en eenwording
Leerdoelen
•Je kunt de veranderingen die Gorbatsjov in gang zette omschrijven.
•Je kunt het proces rondom de val van de Berlijnse Muur en het IJzeren Gordijn beschrijven.
•Je kunt de betekenis van de Duitse eenwording voor de Duitse bevolking uitleggen.
•Je kunt de begrippen perestrojka en glasnost definiëren.
Belangrijke jaartallen
•1985: Gorbatsjov wordt de nieuwe leider van de Sovjet-Unie en start hervormingen.
•1987: Gorbatsjov publiceert het boek Perestrojka over zijn ideeën.
•1989: de grenzen tussen Oost- en West-Duitsland gaan open en de Berlijnse Muur valt.
•1990: de Duitse eenwording maakt van Oost- en West-Duitsland weer één land.
•1991: het Warschaupact en de Sovjet-Unie vallen uit elkaar.
•1993: de Europese Unie wordt formeel opgericht.
•2004: acht Oost-Europese landen treden toe tot de Europese Unie.
De Koude Oorlog wordt te duur
Na de Tweede Wereldoorlog ontwikkelden zowel de Verenigde Staten als de Sovjet-Unie kernwapens. Dit leidde tot een wapenwedloop: een race tussen twee of meer landen om meer en betere wapens dan de ander te hebben. Deze strijd kostte ontzettend veel geld. Voor de Sovjet-Unie werd dit onbetaalbaar, omdat de Russische economie slecht draaide. De staatsbedrijven waren verouderd en de bevolking werd steeds armer.
In 1985 werd Michail Gorbatsjov de nieuwe leider van de Sovjet-Unie. Om het land te redden, voerde hij de perestrojka door. Dit is het Russische woord voor 'verandering' of 'hervorming', en staat voor de grote veranderingen in het bestuur en de economie. Gorbatsjov voerde vier belangrijke veranderingen door:
•Minder overheidsbemoeienis met de economie: de regering ging zich minder bemoeien met de economie. Russische burgers mochten voortaan kleine bedrijven bezitten en zelf bepalen wat en hoeveel zij produceerden.
•Ontwapening: het verminderen van het aantal wapens (ontwapening) om geld te besparen op het leger.
•Glasnost: het invoeren van meer glasnost, wat Russisch is voor 'openheid'. Dit betekende dat burgers meer vrijheid van meningsuiting kregen.
•Democratisering van het bestuur: het bestuur werd democratischer doordat burgers hun eigen regering en president mochten kiezen. Ook andere partijen dan de Communistische Partij mochten meedoen aan verkiezingen.
In 1987 schreef Gorbatsjov het boek Perestrojka. Hierin beschreef hij dat iedereen harder en beter moest werken en dat problemen zoals corruptie (omkoping), drankmisbruik en werkverzuim moesten verdwijnen.
De val van de Berlijnse Muur
Ook in de andere communistische landen in Oost-Europa ging het in de jaren 80 economisch slecht. Het IJzeren Gordijn en de Berlijnse Muur hielden burgers tegen om naar het welvarende Westen te vluchten. Oost-Duitse soldaten hadden de opdracht om grensoverschrijders neer te schieten. Vanaf 1985 veranderde dit. Gorbatsjov wilde dat de Oost-Europese satellietstaten ook opener en democratischer werden, anders zou de Sovjet-Unie hen niet langer militair steunen. De Oost-Duitse leider Honecker wilde geen hervormingen, wat leidde tot massale demonstraties en stakingen onder de bevolking (zoals op 23 oktober 1989 in Leipzig). De druk op de regering werd zo groot dat in november 1989 de doorgangen in de Berlijnse Muur werden geopend.
Na het openen van de grens kwamen er vrije verkiezingen. De West-Duitse leider Kohl won en stuurde aan op hereniging. In oktober 1990 vond de Duitse eenwording plaats: de officiële vereniging van Oost- en West-Duitsland.
Een nieuw Duitsland in een nieuw Europa
Door de Duitse eenwording groeide het aantal inwoners van Duitsland van 63 naar 79 miljoen. Voor de Oost-Duitsers bracht dit veel vrijheid, zoals de mogelijkheid om te reizen en te stemmen op meerdere partijen. De overgang van communisme naar kapitalisme bracht echter ook problemen met zich mee:
•Hogere belastingen: alle Duitsers moesten extra belasting betalen om de heropbouw van Oost-Duitsland te financieren.
•Stijgende prijzen: de prijzen van huur en producten gingen omhoog.
•Werkloosheid: honderdduizenden Oost-Duitsers verloren hun baan omdat verouderde staatsbedrijven failliet gingen door de concurrentie met westerse bedrijven.
Na 1989 stapten ook de overige Oostbloklanden over op een kapitalistisch en democratisch systeem. Dit had grote politieke gevolgen: in 1991 (twee jaar na de val van de Muur) vielen het Warschaupact en de Sovjet-Unie definitief uit elkaar. Verschillende Oost-Europese landen werden later lid van de NAVO en in 2004 sloten acht Oost-Europese landen zich aan bij de Europese Unie (opgericht in 1993). Hiermee kwam er definitief een einde aan de verdeeldheid van Europa.