Les over §3 Duitsland verdeeld
Na de Tweede Wereldoorlog
Hoe werd Duitsland verdeeld na de Tweede Wereldoorlog?
Leerdoelen
•Je kunt de invloed van de geallieerden op de samenleving en de economie in Duitsland beschrijven.
•Je kunt de oorzaken voor de verdeling van Duitsland en Berlijn verklaren.
•Je kunt de verschillen in het leven tussen West-Duitsland, Oost-Duitsland en Berlijn vergelijken.
•Je kunt de werking van het Marshallplan en de gevolgen van de Blokkade van Berlijn uitleggen.
•Je kunt de reden voor de bouw van de Berlijnse Muur benoemen.
Belangrijke jaartallen
•1945-1989: het IJzeren Gordijn verdeelt Europa in een Oostblok en een Westblok.
•1947: de Verenigde Staten introduceren het Marshallplan voor economische steun aan Europa.
•juni 1948-mei 1949: de Blokkade van Berlijn vindt plaats door de Sovjet-Unie.
•1949: oprichting van de Bondsrepubliek Duitsland (BRD) en de Duitse Democratische Republiek (DDR).
•13 augustus 1961: de bouw van de Berlijnse Muur begint.
•1990: einde van de splitsing tussen Oost- en West-Duitsland.
Duitsland in geallieerde handen
Na de Tweede Wereldoorlog verdeelden de geallieerden Duitsland in vier bezettingszones: de Sovjet-Unie, Frankrijk, Groot-Brittannië en de Verenigde Staten. Ook de hoofdstad Berlijn werd in vier zones verdeeld, hoewel de stad zelf geheel binnen de Sovjetzone lag. Tussen de geallieerden ontstonden al snel meningsverschillen over de toekomst van Duitsland. De Sovjet-Unie wilde Duitsland hard aanpakken vanwege de grote schade uit de oorlog, terwijl de westerse landen Duitsland juist wilden helpen herstellen. In de Sovjetzone voerden de Russen het communisme in. Fabrieken werden eigendom van de staat; dit noemen we staatsbedrijven. De overheid bepaalde precies wat en hoeveel er geproduceerd moest worden. In 1947 kwamen de Verenigde Staten met het Marshallplan. Dit was een economisch hulpprogramma waarbij miljarden dollars aan West-Europese landen werden gegeven om de economie te herstellen. Dit was ook gunstig voor Amerikaanse bedrijven, die zo weer goederen aan Europa konden verkopen. De drie westerse zones ontvingen Marshallhulp, waardoor de economie snel groeide en steden werden opgebouwd. Jozef Stalin verbood de Sovjetzone en andere Oost-Europese landen om deze steun te accepteren, waardoor de economie daar nauwelijks groeide.
Twee Duitse landen
Tussen 1945 en 1989 werd Europa gescheiden door het IJzeren Gordijn. Dit was een zwaarbewaakte grens die het continent opdeelde in een communistisch Oostblok en een democratisch, kapitalistisch Westblok. Het IJzeren Gordijn liep dwars door Duitsland.
In de westerse zones ontstond een democratie met meerdere politieke partijen en vrije verkiezingen. In de Sovjetzone was alleen de communistische partij toegestaan. Toen de westerse landen een nieuwe Duitse munt invoerden, reageerde Stalin met de Blokkade van Berlijn (juni 1948 – mei 1949). De Sovjet-Unie sloot alle toegangswegen over land naar West-Berlijn af om de stad uit te hongeren en de westerse geallieerden te dwingen te vertrekken. De westerse landen gaven echter niet op en bevoorraadden West-Berlijn bijna een jaar lang via een luchtbrug met vliegtuigen, waarna Stalin de blokkade ophief. In 1949 ontstonden er twee gescheiden Duitse staten:
•De Amerikaanse, Britse en Franse zones werden samen de Bondsrepubliek Duitsland (BRD), oftewel West-Duitsland.
•De Sovjetzone werd de Duitse Democratische Republiek (DDR), oftewel Oost-Duitsland. Dit verschil bleef tot 1990 bestaan.
De Berlijnse Muur
De samenlevingen in West- en Oost-Duitsland verschilden sterk van elkaar:
•In de BRD heerste een kapitalistisch systeem en democratie. Burgers mochten eigen bedrijven bezitten, hadden vrijheid van meningsuiting en de nieuwe hoofdstad werd Bonn. Ook begon West-Duitsland op economisch gebied samen te werken met Frankrijk.
•In de DDR was het communisme de norm en waren de Russen in feite de baas. Hoewel de DDR officieel een democratie heette met Oost-Berlijn als hoofdstad, was er in werkelijkheid geen politieke vrijheid. Kritiek op het bewind leidde tot gevangenisstraf, marteling of de doodstraf. Wel waren onderwijs en zorg gratis en waren de huren en elektriciteit erg goedkoop.
Omdat de grens in Berlijn nog niet streng bewaakt werd, vluchtten miljoenen Oost-Duitsers via Berlijn naar het vrije Westen. Hierdoor verloor de DDR veel hoogopgeleide en jonge inwoners. Om deze vluchtelingenstroom te stoppen, gaven de Oost-Duitse en Russische leiders opdracht tot het bouwen van een grens. Op 13 augustus 1961 begon de bouw van de Berlijnse Muur, die Oost- en West-Berlijn van elkaar scheidde.