Les over §1 De Koude Oorlog begint
Na de Tweede Wereldoorlog
Hoe begon de Koude Oorlog tussen het Oostblok en Westblok?
Leerdoelen
•Je kunt de afspraken benoemen die de geallieerden aan het einde van de Tweede Wereldoorlog maakten.
•Je kunt de verschillen tussen het Oostblok en het Westblok beschrijven.
•Je kunt de twee machtsblokken identificeren die na de Tweede Wereldoorlog tegenover elkaar kwamen te staan.
•Je kunt de verschillen tussen het communisme en het kapitalisme uitleggen.
•Je kunt de functies van de VN, de NAVO en het Warschaupact benoemen.
Belangrijke jaartallen
•1939: de Sovjet-Unie en Duitsland sluiten een niet-aanvalsverdrag.
•1941: het Duitse leger valt de Sovjet-Unie binnen.
•1944: de Russen beginnen met het verdrijven van de Duitsers uit Oost-Europa.
•februari 1945: de geallieerde leiders Churchill, Roosevelt en Stalin maken afspraken over de verdeling van Europa.
•april 1945: de overgave van Duitsland vindt plaats na de zelfmoord van Hitler.
•augustus 1945: de overgave van Japan betekent het officiële einde van de Tweede Wereldoorlog.
•1945: de oprichting van de Verenigde Naties om toe te zien op vrede en veiligheid.
•1948: de communisten grijpen de macht in Tsjecho-Slowakije.
•1949: de Sovjet-Unie ontwikkelt een atoombom en de westerse landen richten de NAVO op.
•1955: de oprichting van het Warschaupact door de Sovjet-Unie en de Oostbloklanden.
Samenwerking tijdens de Tweede Wereldoorlog
Tijdens de Tweede Wereldoorlog vochten Groot-Brittannië, de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten samen tegen Duitsland en Japan. Deze bondgenoten werden de geallieerden genoemd. Vóór de oorlog vertrouwden deze landen elkaar niet. De westerse landen zagen het communisme in de Sovjet-Unie als een groot gevaar voor hun eigen manier van leven, terwijl de Sovjet-Unie het Westen ook niet vertrouwde. In 1939 sloot de Russische leider Stalin een verdrag met Hitler om elkaar niet aan te vallen, maar in 1941 viel Duitsland de Sovjet-Unie toch binnen. Hierop stuurden Groot-Brittannië en de Verenigde Staten wapens naar de Sovjet-Unie om de gemeenschappelijke vijand te bestrijden. Vanaf 1944 verdreven de Russen de Duitse troepen uit Oost-Europa. De westerse leiders waren bezorgd over de toenemende invloed van de Sovjet-Unie in deze landen, maar hadden de Russen nodig om Duitsland te verslaan.
De afspraken van de geallieerden
In februari 1945 kwamen de Britse premier Churchill, de Amerikaanse president Roosevelt en Stalin bijeen om te praten over de toekomst van Europa nadat Duitsland verslagen zou zijn. De leiders maakten twee belangrijke afspraken:
1.Grote delen van Oost-Europa zouden onder controle van de Sovjet-Unie komen.
2.Duitsland en Berlijn zouden worden bezet door de geallieerden.
Eind april 1945 pleegde Hitler zelfmoord en gaf Duitsland zich over. In augustus 1945 gaf ook Japan zich over, wat het einde betekende van de Tweede Wereldoorlog.
Het ontstaan van spanningen tussen de supermachten
Na de Tweede Wereldoorlog bleven de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie over als de twee grote overwinnaars. Beide landen hadden in 1946 drie belangrijke kenmerken gemeen:
•Een groot grondgebied met veel inwoners.
•Een sterk leger.
•Een snel groeiende economie.
In 1945 beschikten de Verenigde Staten bovendien al over een machtig nieuw wapen: de atoombom. De Sovjet-Unie wilde niet achterblijven en ontwikkelde in 1949 eveneens een atoombom.
Verschillen tussen democratie en communisme
Naast de overeenkomsten waren er fundamentele politieke en economische verschillen tussen de twee supermachten:
•Democratie en kapitalisme in de Verenigde Staten: burgers hebben politieke vrijheid, kunnen stemmen op verschillende partijen en kiezen hun president. In het kapitalistische economische systeem zijn grond, grondstoffen en fabrieken eigendom van vrije ondernemers. De regering bemoeit zich zo min mogelijk met de economie, wat leidde tot economische groei en welvaart.
•Het communisme in de Sovjet-Unie: er is geen democratie en de Communistische Partij is de enige toegestane partij die alle beslissingen neemt. In het communistische systeem zijn grond, grondstoffen en fabrieken eigendom van de staat. De regering bepaalt wat er geproduceerd wordt en stelt de lonen en prijzen vast, waardoor burgers weinig te zeggen hebben.
Deze tegenovergestelde systemen zorgden voor veel wantrouwen. Omdat de gemeenschappelijke vijand verslagen was, kwam er een einde aan de samenwerking tussen de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten.
Oost tegenover West
Tijdens de Tweede Wereldoorlog hadden de geallieerden afgesproken dat er een organisatie moest komen om ruzies tussen landen op te lossen. Dit leidde in 1945 tot de oprichting van de Verenigde Naties (VN). Dit is een internationale organisatie waarin bijna alle landen vertegenwoordigd zijn. De belangrijkste taak van de VN is toezien op vrede en veiligheid in de wereld door conflicten op te lossen via overleg. Ondanks de oprichting van de VN gebruikten de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie hun grote invloed om andere landen aan zich te binden. Hierdoor ontstonden er twee machtsblokken:
•Het Oostblok: dit blok bestond uit de Sovjet-Unie en Oost-Europese landen. De Sovjet-Unie wilde dat de Oost-Europese landen communistisch werden, zodat zij een beschermende buffer vormden tegen een nieuwe aanval uit het westen.
•Het Westblok: dit blok bestond uit de Verenigde Staten en West-Europese landen. De Amerikanen wilden dat Europese landen kozen voor democratie en kapitalisme om de welvaart te herstellen, wat ook goed was voor de Amerikaanse handel.
Mitaire bondgenootschappen
Toen de communisten in 1948 plotseling de macht overnamen in Tsjecho-Slowakije, schrokken de westerse landen. Om zich te beschermen, richtten de Verenigde Staten, Canada en West-Europese landen in 1949 de NAVO op. Dit was een militair bondgenootschap tegen het communisme.
Als reactie op de NAVO richtte de Sovjet-Unie in 1955 samen met de Oostbloklanden een eigen militair verbond op: het Warschaupact. Hiermee kwamen de twee machtsblokken strak tegenover elkaar te staan.