Les over §6 Verzuiling en ontzuiling van Nederland

Leerdoelen

•Je kunt de verschillende zuilen die in Nederland bestonden benoemen.

•Je kunt de oorzaken van de ontzuiling verklaren.

•Je kunt de veranderingen in Nederland na de ontzuiling beschrijven.

Belangrijke jaartallen

•eind 19e eeuw: het ontstaan van de verzuiling doordat protestanten, katholieken en socialisten eigen organisaties oprichtten.

•1946: de oprichting van de Partij van de Arbeid (PvdA) om een doorbraak in de verzuiling te bereiken.

•1951: de verzuilde omroepen krijgen voor het eerst zendtijd op televisie.

•1958: het einde van de periode van samenwerking in rooms-rode coalities.

•1961: de invoering van de vijfdaagse werkweek in Nederland.

•29 april 1964: het huwelijk van prinses Irene met Carlos Hugo in Rome.

•1976: de fusie van de socialistische vakbond NVV en de katholieke vakbond NKV tot de FNV.

•1980: de fusie van KVP, CHU en ARP tot de politieke partij CDA.

De verzuiling van de Nederlandse samenleving

Aan het einde van de 19e eeuw richtten protestanten een eigen politieke partij, krant, scholen en een universiteit op om meer invloed te krijgen en kerkleden te beschermen tegen het socialisme. Katholieken en socialisten richtten daarna eveneens eigen organisaties op, waardoor ook liberalen een aparte groep werden. Dit proces heet de verzuiling: de verdeling van de samenleving in groepen met een eigen politieke of godsdienstige overtuiging. Deze groepen heten zuilen. Binnen een verzuild Nederland speelde het dagelijks leven zich af binnen de eigen kring. Men deed boodschappen bij winkeliers van de eigen zuil, sportte bij de eigen club en luisterde naar de eigen omroep. Contact tussen de zuilen was zeldzaam en trouwen met iemand van een andere godsdienst werd sterk afgekeurd.

De leiders van de zuilen werkten in de politiek wel samen, omdat geen enkele partij een meerderheid had. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden verzuilde organisaties door de Duitse bezetters verboden. Na de bevrijding hoopten sommigen op een doorbraak: het opheffen van de scheiding tussen de zuilen in de politiek en samenleving. In 1946 werd hiervoor de Partij van de Arbeid (PvdA) opgericht. De doorbraak mislukte en kiezers stemden weer op partijen van hun eigen zuil, zoals de katholieke KVP (Katholieke Volkspartij) en de protestantse partijen CHU (Christelijke Historische Unie) en ARP (Anti-Revolutionaire Partij).

Samen werken aan de wederopbouw

Na de Tweede Wereldoorlog richtte Nederland zich op het herstel van het land, de periode van de wederopbouw. Tot 1958 regeerden rooms-rode coalities, waarin katholieken (rooms) en socialisten (rood) samenwerkten.

Eind jaren 50 steeg de welvaart snel. Lonen gingen omhoog, burgers raakten beter opgeleid en in 1961 kwam er een vijfdaagse werkweek. Door hogere belastinginkomsten startte de regering halverwege de jaren 50 de opbouw van een verzorgingsstaat. De overheid bood uitkeringen voor ouderen, zieken en arbeidsongeschikten, waardoor burgers minder afhankelijk werden van de zorg en liefdadigheid vanuit hun eigen zuil.

Het proces van ontzuiling

Door stijgende welvaart, beter onderwijs en overheidstaken werden de zuilen minder belangrijk. Dit leidde tot de ontzuiling: het verminderen en verdwijnen van de invloed van de zuilen op de samenleving. Jongeren speelden een grote rol bij de ontzuiling. Zij volgden langer onderwijs, kregen meer geld en bewegingsvrijheid, en voelden zich steeds minder verbonden met de kerk en verzuilde jeugdorganisaties. Vanaf de jaren 60 veranderde de maatschappij snel:

•De katholieke vakbond (NKV) en de socialistische vakbond (NVV) gingen in 1976 samen in de FNV.

•In 1980 gingen de confessionele partijen KVP, CHU en ARP samen verder als één partij: het CDA.

•Het bijzonder onderwijs en verzuilde omroepen bleven bestaan als resten van de verzuiling, maar lieten voortaan iedereen toe ongeacht achtergrond.

Tegenwoordig staat het individu centraal in plaats van de groep en spelen de ouderwetse zuilen nauwelijks nog een rol in de samenleving.