Les over 3.5 Griekse cultuur
De Griekse stadstaat 
De Romeinen
Hoe beïnvloedt de klassieke Griekse cultuur ons nu nog?
Leerdoelen
•Je kunt de kenmerken van de Griekse tempels benoemen.
•Je kunt de ontwikkeling van de Griekse beeldhouwkunst en schilders beschrijven.
•Je kunt de verschillende vormen van het Griekse toneel benoemen.
•Je kunt uitleggen hoe de Griekse kunst en architectuur nog steeds als voorbeeld worden gebruikt.
Belangrijke jaartallen
•480 v.C.: De Perzen verwoesten de tempels op de Akropolis in Athene.
•6e eeuw v.C.: Het ontstaan van het toneel in Athene.
•5e en 4e eeuw v.C.: De klassieke periode en het hoogtepunt van de Griekse kunst en cultuur.
Tempels en architectuur
Nadat de Perzen in 480 v.C. uit Athene waren verjaagd, lag de stad in puin. De tempels op de Akropolis waren volledig verwoest. De democratische leider Perikles besloot de Akropolis te herbouwen met de mooiste tempels en beelden. Het belangrijkste bouwwerk was het Parthenon, een tempel voor de stadsgodin Athena. Deze tempel had marmeren muren, met goud versierde dakpannen en herbergde een 11,5 meter hoog beeld van Athena gemaakt van goud en ivoor.
Griekse tempels waren symmetrisch gebouwd, wat betekent dat de linker- en rechterhelft elkaars spiegelbeeld waren. Een tempel bestond uit een ommuurde binnenruimte met daarin het godenbeeld. Hieromheen stonden zuilen die de balken droegen. Op deze balken zaten friezen (stroken met beeldhouwwerk) en aan de voor- en achterkant bevond zich een versierde driehoekige ruimte onder het dak. De Grieken gebruikten drie verschillende soorten zuilen, die elk een eigen vorm, voetstuk en kapiteel (het bovenste deel van de zuil) hadden:
•De Dorische zuil: Dit is de eenvoudigste en oudste soort. Deze zuilen zijn dik, hebben geen voetstuk en hebben een heel eenvoudig kapiteel.
•De Ionische zuil: Deze zuil is slanker, staat op een eenvoudig voetstuk en heeft een kapiteel dat versierd is met krullen.
•De Korintische zuil: Dit is de meest versierde zuil. Deze is slank, heeft een uitgebreid voetstuk en een kapiteel dat versierd is met sierlijk gekrulde bladeren.
Kenmerk | Dorisch | Ionisch | Korintisch |
|---|---|---|---|
Vorm | dik | slank | slank |
Voetstuk | geen | eenvoudig | uitgebreid |
Kapiteel | eenvoudig | krulvormig | sierlijk gekrulde bladeren |
Beeldhouwers en schilders
De oudste Griekse beelden leken erg op Egyptische kunst, met vlakke gezichten en rechte, stijve armen en benen. Vanaf de 5e eeuw v.C. veranderde dit volledig. Beeldhouwers gingen brons gebruiken naast marmer. Omdat brons gesmolten kon worden, konden ze het in elke gewenste vorm gieten. De kunstenaars bestudeerden de menselijke anatomie heel precies. Beelden kregen een natuurlijke houding met gebogen ledematen en drukten vaak beweging uit, zoals een discuswerper. De Grieken streefden naar volmaakte schoonheid; de beelden moesten er perfect uitzien, net als de goden. Veel beelden toonden dan ook gespierde, naakte atleten.
In de 4e eeuw v.C. werden de beelden slanker, droegen ze vaker kleding en lieten ze emoties zien op hun gezichten, zoals bezorgdheid of verdriet. Een bekend voorbeeld hiervan is het beeld van de god Hermes met het kind Dionysos. Schilderijen op houten panelen en muren werden door de Grieken beschouwd als de hoogste kunstvorm. Helaas is bijna al dit werk verloren gegaan. Wel zijn er Romeinse kopieën bewaard gebleven, zoals een vloermozaïek in Pompeï van een schilderij van Apelles, die in de 4e eeuw v.C. als de grootste schilder werd beschouwd. Grieken beschilderden ook veel vazen en aardewerk, maar deze kunstvorm werd destijds minder hoog ingeschat.
Het Griekse toneel
In de 6e eeuw v.C. ontstond in Athene het toneel tijdens het jaarlijkse festival voor Dionysos, de god van de wijn. In de 5e eeuw v.C. werd dit festival een vierdaagse wedstrijd in een openluchttheater bij de Akropolis, waarbij alleen nieuwe stukken werden opgevoerd. Op het toneel stonden acteurs en een koor met zangers en dansers. Omdat vrouwen niet in het theater mochten komen en niet mochten meespelen, werden alle rollen door mannen gespeeld. Zij droegen maskers en nepborsten en spraken met een hoge stem om vrouwenrollen uit te beelden. Het Griekse toneel was onderverdeeld in twee genres:
•De tragedie: Dit was een ernstig toneelstuk over de verhouding tussen mensen en goden. Tragedies liepen vaak slecht af omdat de hoofdpersoon werd gestraft voor zijn overmoed. De succesvolste tragedieschrijver was Sophocles, bekend van het stuk Koning Oedipus.
•De komedie: Dit was een vrolijk en grappig toneelstuk waarin de spot werd gedreven met politici, actuele modes of meningen. De bekendste komedieschrijver was Aristophanes. In zijn stuk Vrouwenparlement nemen vrouwen verkleed als mannen de volksvergadering over om vrede te sluiten, wat diende als kritiek op de Atheense mannen die oorlog voerden.
De klassieke erfenis
De 5e en 4e eeuw v.C. vormen de klassieke periode van de Griekse geschiedenis. Iets is klassiek wanneer het zo goed is dat het lange tijd als voorbeeld wordt gebruikt en nagevolgd.
Hoewel veel Griekse kunstwerken verloren zijn gegaan, leeft de Griekse cultuur nog altijd voort. De Romeinen bewonderden de Griekse kunst enorm en lieten er op grote schaal kopieën van maken. Vandaag de dag zien we de Griekse invloed nog steeds terug in de moderne architectuur (gebouwen met zuilen en friezen), in de beeldhouwkunst en in de structuur van moderne toneelstukken, films en televisieseries.