Leerdoelen
•Je kunt de verschillen tussen sociale voorzieningen en sociale verzekeringen herkennen en benoemen.
•Je kunt voorbeelden van sociale verzekeringen opnoemen.
•Je kunt uitleggen hoe sociale verzekeringen betaalbaar blijven.
•Je kunt voorbeelden van sociale voorzieningen opnoemen.
Sociale zekerheid
De sociale zekerheid zorgt ervoor dat mensen die niet voor zichzelf kunnen zorgen, toch een inkomen en zorg kunnen krijgen. Denk aan mensen die door ziekte of werkloosheid geen geld kunnen verdienen. De sociale zekerheid zorgt ervoor dat zij toch een goed leven kunnen leiden en zichzelf kunnen onderhouden. Het is een vangnet dat we samen hebben opgezet.
Sociale zekerheid wordt verdeeld in twee hoofdgroepen:
•Sociale verzekeringen: deze worden betaald met premies.
•Sociale voorzieningen: deze worden betaald met belastinggeld.
Sociale verzekeringen
Stel je voor dat je zonder inkomen komt te zitten, bijvoorbeeld omdat je werkloos wordt of niet meer kunt werken. Dan zou je misschien recht hebben op een sociale verzekering. Er zijn twee belangrijke soorten sociale verzekeringen: volksverzekeringen en werknemersverzekeringen.
Volksverzekeringen
Volksverzekeringen zijn er voor alle inwoners van Nederland. Iedereen tot aan de pensioenleeftijd betaalt hieraan mee via een kleine premie. Later, als je het nodig hebt, kun je er dan recht op hebben. Voorbeelden van volksverzekeringen zijn:
•De AOW: dit is de Algemene Ouderdomswet. Als je de pensioenleeftijd bereikt (nu boven de 67 jaar), krijg je een uitkering. Dit komt omdat je hier jarenlang premie voor hebt betaald. Je betaalt dus een beetje geld mee aan de AOW van de mensen die nu met pensioen zijn, en later betalen werkende mensen jouw AOW.
•De ANW: dit is de Algemene Nabestaandenwet. Deze verzekering geeft een uitkering aan mensen die hun partner verliezen en/of aan weeskinderen.
•De Wlz: dit is de Wet langdurige zorg. Deze wet zorgt ervoor dat mensen die langdurige zorg nodig hebben, zoals ouderen of mensen met een chronische ziekte of handicap, deze zorg kunnen krijgen.
Werknemersverzekeringen
Werknemersverzekeringen zijn voor mensen die in loondienst werken. In dit geval betaalt je werkgever de premie. Als je dan zonder werk komt te zitten of niet meer kunt werken, ben je hiervoor verzekerd en krijg je alsnog een uitkering. Voorbeelden van werknemersverzekeringen zijn:
•De WW: dit is de Werkloosheidswet. Als je je baan verliest, kun je voor een bepaalde periode een WW-uitkering krijgen.
•De WIA: dit is de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen. Deze wet is er voor mensen die door ziekte of een handicap hun werk niet meer kunnen doen. Zij krijgen dan een uitkering die afhangt van hun arbeidsvermogen.
Hoe blijven sociale verzekeringen betaalbaar?
Het systeem van sociale verzekeringen werkt als een soort solidariteit: gezonde en werkende mensen betalen nu premies. Dit geld wordt gebruikt om de uitkeringen te betalen aan de mensen die er op dit moment recht op hebben (bijvoorbeeld gepensioneerden of mensen die niet kunnen werken). Als je zelf later met pensioen gaat of niet meer kunt werken, heb jij op jouw beurt weer recht op een uitkering, betaald door de dan werkende generatie. Dit maakt het een verzekering: je betaalt nu voor een zekerheid in de toekomst.
Sociale voorzieningen
Soms heb je niet genoeg inkomen, en heb je ook geen recht op een sociale verzekering, bijvoorbeeld omdat je nooit in loondienst hebt gewerkt. In dat geval kun je mogelijk een beroep doen op sociale voorzieningen. Deze worden betaald met belastinggeld van alle inwoners, en niet met premies die je van tevoren hebt betaald. Het is dus geen verzekering, maar een voorziening die wordt uitgekeerd wanneer je die nodig hebt. Er staat geen "prestatie" van tevoren tegenover, zoals het betalen van een premie. Voorbeelden van sociale voorzieningen zijn:
•Een bijstandsuitkering: dit is een uitkering voor mensen die geen of onvoldoende inkomen hebben en ook geen recht hebben op een andere uitkering. Het zorgt ervoor dat je kunt voorzien in je levensonderhoud.
•Huursubsidie: als je niet genoeg inkomen hebt om je huur te betalen, kan de overheid een deel van je huur betalen.
•Zorgtoeslag: als je niet genoeg geld hebt om je zorgverzekering te betalen, krijg je maandelijks een bedrag van de overheid op je rekening gestort om je hierbij te helpen.
•De aanvullende beurs: studenten met ouders met een lager inkomen kunnen soms een aanvullende beurs krijgen om hun studie te financieren.
