Leerdoelen
•Je kunt uitleggen wat werkgelegenheid is en hoe je die kunt uitdrukken.
•Je kunt productie en arbeid indelen in vier productiesectoren.
•Je kunt de bevolking en beroepsbevolking indelen en geregistreerde en verborgen werkloosheid uitleggen.
•Je kunt uitleggen wat de kenmerken zijn van een krappe, ruime en evenwichtige arbeidsmarkt.
De arbeidsmarkt
De arbeidsmarkt is de plek waar vraag en aanbod van arbeid samenkomen. Denk hierbij niet aan een fysieke plek zoals een supermarkt, maar aan het geheel van banen en werkzoekenden. Aan de ene kant is er de vraag naar arbeid; dit is de werkgelegenheid die bedrijven en de overheid aanbieden in Nederland. Aan de andere kant is er het aanbod van arbeid; dit zijn de mensen die kunnen en willen werken, oftewel de beroepsbevolking.
Wat is werkgelegenheid?
Werkgelegenheid is het totale aantal arbeidsplaatsen dat er is in een land. Dit kun je op verschillende manieren bekijken:
•Werkgelegenheid in personen: dit is het totale aantal mensen dat werkt, zowel in voltijd (een hele week werken) als in deeltijd (een gedeelte van de week werken).
•Werkgelegenheid in arbeidsjaren: dit is het totale aantal gewerkte uren omgerekend naar voltijdbanen. Alle deeltijdbanen worden hierbij omgerekend en bij elkaar opgeteld, zodat je een idee krijgt van hoeveel 'hele' banen er zijn.
Werkgelegenheid meten
In Nederland werken veel mensen in deeltijd. Van de ongeveer 10 miljoen werkenden, werken er ongeveer 4,5 miljoen in deeltijd en 4,9 miljoen in voltijd. Dit betekent dat veel mensen niet de hele week werken
Productiesectoren in Nederland
In Nederland zijn er vier belangrijke productiesectoren. Dit zijn groepen van bedrijven die vergelijkbare activiteiten uitvoeren.
De primaire sector
Deze sector haalt producten rechtstreeks uit de natuur. Denk hierbij aan:
•landbouw (boeren die voedsel verbouwen)
•visserij (vissers die vis vangen)
•mijnbouw (bedrijven die grondstoffen uit de aarde halen)
Vroeger was deze sector veel groter in Nederland.
De secundaire sector
In deze sector worden grondstoffen verwerkt tot eindproducten. Hieronder vallen:
•industrie (fabrieken die producten maken, zoals auto's of telefoons)
•bouw (bedrijven die huizen en gebouwen bouwen)
•ambachten (bedrijven waar handwerk centraal staat, zoals een bakker of meubelmaker)
De tertiaire sector
Dit is de sector van de commerciële dienstverlening, wat betekent dat bedrijven winst willen maken. Voorbeelden zijn:
•handel (winkels en groothandels)
•transport (bedrijven die goederen vervoeren, zoals vrachtwagens of schepen)
•banken
•verzekeraars
•schoonmaakbedrijven
De quartaire sector
Dit is de sector van de niet-commerciële dienstverlening. Deze diensten zijn er voor iedereen en de organisaties werken niet voor winst. Hieronder vallen:
•onderwijs (scholen en universiteiten)
•gezondheidszorg (ziekenhuizen, huisartsen)
•overheidsdiensten (gemeenten, politie)
Bevolking en beroepsbevolking
In Nederland wonen ongeveer 17 tot 18 miljoen mensen. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) kijkt voor de arbeidsmarkt naar mensen tussen de 15 en 75 jaar.
Wie behoort tot de beroepsbevolking?
De beroepsbevolking bestaat uit mensen tussen de 15 en 75 jaar die:
•betaald werk hebben
•recent naar betaald werk hebben gezocht en daarvoor direct beschikbaar zijn
Het percentage van de bevolking dat kan en wil werken, noem je de arbeidsparticipatie. Dit zijn in Nederland ongeveer 10 miljoen mensen.
De groep mensen die niet tot de beroepsbevolking behoort, noem je de niet-beroepsbevolking. Dit zijn bijvoorbeeld mensen die met pensioen zijn, thuisblijven om voor het gezin te zorgen, studenten die nog niet werken, of mensen die door ziekte niet kunnen werken. Ook binnen deze groep is er een onderscheid tussen mensen die wel beschikbaar zijn voor werk en mensen die niet beschikbaar zijn.
Voltijd- en deeltijdwerk
Nederland staat bekend als een land waar relatief veel mensen in deeltijd werken. Dit betekent dat veel mensen niet de volle 40 uur per week werken. Dit heeft invloed op hoe je kijkt naar de totale werkgelegenheid in personen en arbeidsjaren.
Werkloosheid: geregistreerd en verborgen
Niet iedereen die wil werken, heeft ook een baan. Er is dan sprake van werkloosheid.
Geregistreerde werkloosheid
Dit zijn mensen die werkloos zijn en zich hebben ingeschreven bij het UWV (Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen). Als je ingeschreven staat bij het UWV, ben je bekend als werkzoekende en kun je ook recht hebben op een werkloosheidsuitkering. In Nederland zijn er momenteel ongeveer 370.000 mensen geregistreerd werkloos.
Verborgen werkloosheid
Naast de geregistreerde werkloosheid is er ook verborgen werkloosheid. Dit zijn mensen die wel graag zouden willen werken, maar niet officieel staan ingeschreven als werkzoekende. Voorbeelden zijn:
•studenten die eigenlijk wel willen werken, maar nog aan het studeren zijn
•mensen die thuisblijven omdat ze genoeg geld hebben of voor het gezin zorgen, maar eventueel wel openstaan voor een baan als die zich aandient
Deze groep mensen heeft geen recht op een uitkering en wordt niet meegeteld in de officiële werkloosheidscijfers.
Soorten arbeidsmarkten
De arbeidsmarkt kan op verschillende manieren in evenwicht zijn, of juist niet. Dit hangt af van de verhouding tussen de vraag naar arbeid (vacatures) en het aanbod van arbeid (werkzoekenden).
Evenwichtige arbeidsmarkt
Een evenwichtige arbeidsmarkt ontstaat wanneer de vraag naar arbeid precies gelijk is aan het aanbod van arbeid. Dit betekent dat er ongeveer evenveel openstaande vacatures zijn als werkzoekenden. In de praktijk komt dit zelden voor.
Krappe arbeidsmarkt
Een krappe arbeidsmarkt betekent dat er meer vraag is naar arbeid dan aanbod. Er zijn dan veel openstaande vacatures (onvervulde vacatures) en bedrijven en overheden hebben moeite om geschikte mensen te vinden. Dit komt doordat er te weinig mensen zijn die willen of kunnen werken voor de beschikbare banen.
Ruime arbeidsmarkt
Een ruime arbeidsmarkt betekent juist het tegenovergestelde: er is meer aanbod van arbeid dan vraag. Er zijn dan veel werkzoekenden en hoge werkloosheid, omdat er niet genoeg banen beschikbaar zijn voor iedereen die wil werken. Bedrijven en overheden hebben dan geen moeite om personeel te vinden, want er staan veel mensen klaar om aan de slag te gaan.
