Leerdoelen
•Je kunt uitleggen hoe de Centrale Bank wisselkoersen inzet om de inflatie te sturen.
•Je kunt de invloed van wisselkoersbeleid op de internationale concurrentiepositie beschrijven.
•Je kunt de verschillende soorten wisselkoersen benoemen en onderscheiden.
Wat zijn wisselkoersen?
Definitie en nut
Wisselkoersen spelen een cruciale rol in de internationale handel en economie. Een wisselkoers is de waarde van de ene munt uitgedrukt in de waarde van een andere munt. Denk bijvoorbeeld aan 1 Amerikaanse dollar die € 1,09 waard is. Dit getal geeft aan hoeveel van de ene valuta je krijgt voor een bepaalde hoeveelheid van de andere valuta. Ze zijn essentieel voor het omrekenen van prijzen en het faciliteren van internationaal geldverkeer.
Voor- en nadelen
Hoewel wisselkoersen onmisbaar zijn, brengen ze zowel voordelen als nadelen met zich mee.
Nadelen van wisselkoersen:
•Lastig vergelijken: wanneer je in het buitenland bent, is het vaak moeilijk om direct de waarde van een product in je eigen munt in te schatten. Zo kostte een KitKat in Zuid-Korea bijvoorbeeld 1600 Koreaanse won. Zonder omrekenen is het dan lastig te bepalen of dit duur of goedkoop is vergeleken met de prijs in euro's.
•Koersverliezen: de waarde van valuta's kan schommelen, wat kan leiden tot verliezen bij het wisselen van geld.
•Transactiekosten: bij het wisselen van geld betaal je vaak kosten aan de bank of het wisselkantoor.
•Administratiekosten: bedrijven die veel internationaal handelen, hebben extra administratie door de verschillende valuta's.
Voordelen van wisselkoersen:
•Koerswinsten: slimme beleggers kunnen winst maken door te handelen in verschillende valuta's, profiterend van koersschommelingen.
•Inflatiecontrolemiddel: een van de belangrijkste voordelen voor overheden en Centrale Banken is de mogelijkheid om via wisselkoersbeleid de inflatie te sturen. Hier duiken we later dieper in.
Soorten wisselkoersen
Er zijn fundamenteel twee hoofdtypen wisselkoersen: flexibele en vaste wisselkoersen.
Flexibele wisselkoersen
Een flexibele wisselkoers is een wisselkoers die vrij kan stijgen of dalen door de krachten van vraag en aanbod op de valutamarkt. De overheid of Centrale Bank grijpt hier niet direct in om de koers vast te houden.
•Appreciatie: wanneer de vraag naar een bepaalde munt groter is dan het aanbod ervan, stijgt de waarde van die munt. Dit noemen we appreciatie. Als veel mensen plotseling Amerikaanse dollars willen hebben, stijgt de vraag, en daarmee stijgt de waarde van de dollar.
•Depreciatie: het tegenovergestelde gebeurt wanneer de vraag naar een munt daalt en kleiner wordt dan het aanbod. Dan daalt de waarde van de munt, wat we depreciatie noemen.
Vaste wisselkoersen: revaluatie en devaluatie
Bij een vaste wisselkoers grijpt de Centrale Bank kunstmatig in om de wisselkoers van de eigen munt ten opzichte van een andere munt (of een mandje van munten) vast te stellen. Een hypothetisch voorbeeld zou kunnen zijn dat 1 Deense kroon altijd gelijk is aan € 1.
Hoewel de koers 'vast' is, kan deze door de Centrale Bank opnieuw worden vastgesteld:
•Revaluatie: een stijging van de vastgestelde wisselkoers door een besluit van de Centrale Bank noemen we revaluatie. De munt wordt dan 'sterker' gemaakt.
•Devaluatie: een daling van de vastgestelde wisselkoers door een besluit van de Centrale Bank noemen we devaluatie. De munt wordt dan 'zwakker' gemaakt.
Het trilemma van monetair beleid
Wanneer een land kiest voor een vaste wisselkoers in combinatie met vrij kapitaalverkeer (waarbij geld vrij de landsgrenzen over kan stromen), dan beperkt dit de Centrale Bank in haar vermogen om een onafhankelijk monetair beleid te voeren, bijvoorbeeld door de rente aan te passen. Als de Centrale Bank de rente zou verhogen, zou dit kapitaal uit het buitenland aantrekken (omdat sparen aantrekkelijker wordt), wat de vraag naar de eigen munt zou doen stijgen en de wisselkoers omhoog zou duwen. Dit is echter niet mogelijk bij een vaste wisselkoers.
Dit principe wordt het trilemma van het monetair beleid genoemd. Het stelt dat een land slechts twee van de volgende drie beleidsdoelen tegelijkertijd kan nastreven:
1.Vrij kapitaalverkeer: geld kan ongehinderd de landsgrenzen over.
2.Zelfstandig monetair beleid: de Centrale Bank kan de rente en de geldhoeveelheid onafhankelijk van andere landen bepalen om binnenlandse doelen te bereiken (zoals inflatiebeheersing).
3.Vaste wisselkoers: de wisselkoers van de munt is gefixeerd ten opzichte van een andere munt of valuta.
Je kunt dus kiezen voor vrij kapitaalverkeer met een vaste wisselkoers, of voor zelfstandig monetair beleid met een vaste wisselkoers, of voor zelfstandig monetair beleid met vrij kapitaalverkeer. Het is echter onmogelijk om alle drie tegelijkertijd te realiseren.
De Centrale Bank en wisselkoersbeleid
De Centrale Bank kan wisselkoersbeleid inzetten als een krachtig middel om de inflatie te beïnvloeden, zowel om deze af te remmen als te stimuleren. Dit doet zij door het aanbod en de vraag naar de eigen valuta te beïnvloeden op de valutamarkt.
De Centrale Bank koopt eigen valuta op
Stel, de inflatie is te hoog in een land en de Centrale Bank wil deze afremmen. De Centrale Bank kan dan besluiten om haar eigen valuta op te kopen op de valutamarkt.
1.Vraag naar munt stijgt: door het opkopen van de eigen valuta creëert de Centrale Bank een hogere vraag naar die munt.
2.Wisselkoers stijgt: bij een grotere vraag en gelijkblijvend aanbod stijgt de waarde van de munt; deze apprecieert. De eigen munt wordt dus meer waard.
3.Import wordt goedkoper: een sterkere munt betekent dat je met hetzelfde bedrag meer buitenlandse valuta kunt kopen. Hierdoor worden importproducten relatief goedkoper voor consumenten en bedrijven in het land.
4.Export wordt duurder, internationale concurrentiepositie verslechtert: Tegelijkertijd wordt het voor buitenlandse kopers duurder om producten uit dit land te kopen, omdat zij meer van hun eigen valuta moeten neertellen voor dezelfde hoeveelheid van de sterkere munt. De export daalt, wat de internationale concurrentiepositie verslechtert.
5.Inflatie daalt:
•De goedkopere importproducten leiden direct tot lagere prijzen voor goederen en diensten die geïmporteerd worden of waarin geïmporteerde grondstoffen zijn verwerkt.
•De verminderde export betekent een lagere vraag naar binnenlandse producten, wat de prijsdruk verlaagt en zo de inflatie verder afremt.
De Centrale Bank verkoopt eigen valuta (inflatie stimuleren)
Als de inflatie juist te laag is (bijvoorbeeld 1% terwijl 2% wordt nagestreefd) en de Centrale Bank deze wil stimuleren, doet zij precies het tegenovergestelde: zij verkoopt haar eigen valuta op de valutamarkt.
1.Aanbod van munt stijgt: de Centrale Bank biedt veel van haar eigen munt aan op de valutamarkt.
2.Wisselkoers daalt: bij een groter aanbod en gelijkblijvende vraag daalt de waarde van de munt; deze deprecieert. De eigen munt wordt dus minder waard.
3.Import wordt duurder: met een zwakkere munt kun je minder buitenlandse valuta kopen. Dit maakt importproducten duurder voor consumenten en bedrijven in het land (importinflatie). Dit geldt ook voor grondstoffen die worden geïmporteerd en essentieel zijn voor de binnenlandse productie.
4.Export wordt goedkoper, internationale concurrentiepositie verbetert: Voor buitenlandse kopers wordt het nu aantrekkelijker om producten uit dit land te kopen, omdat zij minder van hun eigen valuta nodig hebben. De export stijgt, wat de internationale concurrentiepositie verbetert.
5.Inflatie stijgt:
•De duurdere importproducten en grondstoffen leiden tot hogere prijzen.
•De toegenomen export leidt tot een hogere vraag naar binnenlandse producten, wat de prijsdruk verhoogt en de inflatie stimuleert.
•Een bijkomend effect kan een toename zijn van het saldo op de lopende rekening (export minus import) en de financiële rekening.
Rente als beïnvloeder van de wisselkoers en inflatie
De Centrale Bank kan de wisselkoers en daarmee indirect de inflatie ook beïnvloeden via haar rentebeleid.
•Hogere rente: als de Centrale Bank de rente verhoogt, wordt sparen in de eurozone aantrekkelijker voor zowel binnenlandse als buitenlandse investeerders. Om in de eurozone te kunnen sparen, moeten buitenlandse investeerders euro's kopen. Dit verhoogt de vraag naar euro's op de valutamarkt. Bij een hogere vraag stijgt de wisselkoers van de euro. Een sterkere euro maakt import goedkoper, wat leidt tot een daling van de inflatie. Dit leidt ook tot een hogere kapitaalinvoer.
•Lagere rente: wanneer de Centrale Bank de rente verlaagt, wordt sparen in de eurozone minder aantrekkelijk. De vraag naar euro's daalt, wat de wisselkoers van de euro doet dalen. Een zwakkere euro maakt import duurder, wat leidt tot een stijging van de inflatie. Dit resulteert in een lagere kapitaalinvoer.
